
Qlobal iqtisadi münasibətlərin sürətlə dəyişdiyi, beynəlxalq ticarət marşrutlarının və enerjitəchizatı zəncirlərinin yenidən formalaşdığı müasir dövrdə dövlətlər arasında stratejitərəfdaşlığın əhəmiyyəti daha da artır. Belə şəraitdə Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasındaiqtisadi, ticarət və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsini nəzərdə tutan BirgəBəyannamə iki ölkənin qarşılıqlı maraqlarını yeni geoiqtisadi reallıqlarla uzlaşdıran mühümsənəd kimi diqqət çəkir. Sənəddə nəqliyyat və logistika, Orta Dəhliz, enerji təhlükəsizliyi, yaşılmaliyyələşdirmə və kapital bazarları kimi istiqamətlərin əhatə olunması tərəfdaşlığın stratejimiqyasını nümayiş etdirir.
Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat və logistika sistemində mövqeyinin güclənməsi ölkəninregional və qlobal iqtisadi proseslərdə rolunu artıran əsas amillərdəndir. Şərqlə Qərb arasındayerləşən ölkəmiz müxtəlif nəqliyyat marşrutlarının əlaqələndirilməsində, yüklərin daşınmasındavə beynəlxalq ticarət əlaqələrinin inkişafında mühüm imkanlara malikdir. Bu baxımdan OrtaDəhlizin inkişafı Azərbaycanın iqtisadi və geosiyasi prioritetləri ilə yanaşı, beynəlxalqtərəfdaşların maraqları baxımından da əhəmiyyətlidir.
Birgə Bəyannamədə regional və beynəlxalq bağlantıların vacibliyinin vurğulanması, sərhədyanıticarət və investisiyaları asanlaşdıran nəqliyyat, logistika və infrastruktur layihələrinindəstəklənməsi tərəflərin bu sahədə ortaq baxışa malik olduğunu göstərir. Orta Dəhlizin inkişafıyalnız yükdaşımaların həcminin artırılması demək deyil. Bu istiqamət həm də limanların, dəmiryollarının, avtomobil yollarının, logistika mərkəzlərinin və gömrük sistemlərinin qarşılıqlıəlaqələndirilməsini tələb edir. Belə inteqrasiya beynəlxalq ticarətin daha çevik, səmərəli vərəqabətqabiliyyətli təşkilinə imkan yaradır.
Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə birbaşa təsir göstərir. Yükdaşımaların sürətlənməsi, tranzit imkanlarının genişlənməsi və logistika xərclərininoptimallaşdırılması ticarət dövriyyəsinin artmasına şərait yaradır. Eyni zamanda, nəqliyyatinfrastrukturu ətrafında yeni xidmət sahələrinin, anbar təsərrüfatının, rəqəmsal logistikahəllərinin və sənaye müəssisələrinin inkişafı üçün imkanlar formalaşır. Bu baxımdan Orta Dəhlizregional iqtisadi inteqrasiyanın və yeni investisiya layihələrinin mühüm platforması kimi çıxışedir.
Böyük Britaniyanın beynəlxalq maliyyə, sığorta, konsaltinq, mühəndislik və xidmətsektorlarında malik olduğu təcrübə nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq üçün əlavəimkanlar yarada bilər. İnfrastruktur layihələrinin maliyyələşdirilməsi, risklərin idarə edilməsi, logistika proseslərinin rəqəmsallaşdırılması və beynəlxalq standartların tətbiqi kimiistiqamətlərdə bilik mübadiləsi tərəfdaşlığın praktiki nəticələrini gücləndirə bilər. Bu əməkdaşlıqhəmçinin biznes dairələri arasında uzunmüddətli kommersiya əlaqələrinin formalaşmasınaxidmət edə bilər.
İqtisadi tərəfdaşlığın digər strateji istiqaməti enerji təhlükəsizliyi və təmiz enerji keçididir. Müasir dünyada enerji təhlükəsizliyi yalnız enerji resurslarının mövcudluğu ilə deyil, həm dətəchizat marşrutlarının etibarlılığı, mənbələrin şaxələndirilməsi, infrastrukturun dayanıqlılığı vətexnoloji yenilənmə ilə müəyyən olunur. Azərbaycan uzun illərdir enerji sahəsində beynəlxalqəməkdaşlığın fəal iştirakçısı kimi çıxış edir. Bununla yanaşı, ölkənin bərpaolunan enerjipotensialının inkişaf etdirilməsi yeni iqtisadi imkanların yaranmasına zəmin yaradır.
Birgə Bəyannamədə bərpaolunan enerjinin inkişafı, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlutexnologiyalar üzrə əməkdaşlığın nəzərdə tutulması enerji gündəliyinin yeni məzmununu ortayaqoyur. Burada əsas məqsəd enerji təhlükəsizliyini qorumaqla yanaşı, iqlim dəyişikliyinədavamlılığı artırmaq və sıfır emissiya hədəflərinə doğru irəliləyişi dəstəkləməkdir. Bu yanaşmaenerji sahəsində ənənəvi əməkdaşlıq modelinin müasir texnologiyalar və ekoloji prioritetlərlətamamlanmasını nəzərdə tutur.
Bərpaolunan enerji layihələrinin inkişafı böyük həcmli investisiyalar, texniki biliklər, müasiravadanlıq və uzunmüddətli maliyyələşdirmə tələb edir. Bu baxımdan beynəlxalq tərəfdaşlarıniştirakı, qabaqcıl texnologiyaların tətbiqi və maliyyə resurslarına çıxış xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında təmiz enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsikülək və günəş enerjisi layihələrinin, enerji səmərəliliyi təşəbbüslərinin və aşağı karbonlutexnologiyaların inkişafına töhfə verə bilər.
Yaşıl maliyyələşdirmə isə bu prosesin mühüm iqtisadi dayaqlarından biridir. Ekoloji cəhətdəndayanıqlı layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün yeni maliyyə alətlərinin tətbiqi, kapitalbazarlarının imkanlarından istifadə və maliyyə institutları arasında koordinasiya vacibdir. Bəyannamədə maliyyə və kapital bazarlarında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi imkanlarınınaraşdırılması məhz bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Tərəflərin müvafiq qurumları arasındadialoqun inkişafı investisiya və ticarət maliyyəsinin genişləndirilməsinə, kiçik və orta biznesindəstəklənməsinə, eləcə də yaşıl layihələrin maliyyələşdirilməsinə şərait yarada bilər.
Maliyyə sektorunun dayanıqlığı və şəffaflığı da iqtisadi əməkdaşlığın uzunmüddətliperspektivləri üçün mühüm şərtdir. Beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi, institusional idarəetmənin təkmilləşdirilməsi və maliyyə sahəsində qabaqcıl təcrübəninöyrənilməsi investisiya mühitinə etimadı gücləndirən amillərdəndir. Birgə Bəyannamədə buistiqamətdə bilik mübadiləsinin və institusional əməkdaşlığın təşviq edilməsi tərəflərin maliyyəsistemlərinin qarşılıqlı inkişafına marağını əks etdirir.
İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və yeni dəyər zəncirlərinin formalaşdırılması da sənəddə nəzərdətutulan əsas prioritetlərdəndir. İqtisadi artımın davamlı olması üçün müxtəlif sektorların inkişafı, sahibkarlıq fəaliyyətinin genişləndirilməsi və istehsal imkanlarının artırılması vacibdir. Buməqsədlə bizneslərarası əlaqələrin təşviqi, bilik və texnologiya mübadiləsi, uzunmüddətlikommersiya tərəfdaşlıqlarının qurulması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Belə münasibətlər yalnıziri şirkətlər üçün deyil, kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün də yeni bazarlara çıxışimkanları yarada bilər.
Bu prosesdə Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın rolumühüm koordinasiya mexanizmi kimi müəyyənləşdirilir. Komissiya investisiya, iqtisadişaxələndirmə, Orta Dəhliz və enerji əməkdaşlığı üzrə təşəbbüslərin müzakirəsi və irəlilədilməsiüçün əsas platforma kimi nəzərdə tutulur. Onun fəaliyyəti dövlət qurumları arasında dialoqunsistemli xarakter almasına, biznes dairələrinin maraqlarının nəzərə alınmasına və konkretlayihələr üzrə əməkdaşlığın əlaqələndirilməsinə kömək edə bilər.
Azərbaycan–Böyük Britaniya iqtisadi tərəfdaşlığının mühüm xüsusiyyəti müxtəlif sahələrin bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə nəzərdən keçirilməsidir. Nəqliyyat bağlantıları ticarət imkanlarınıgenişləndirir, investisiyalar infrastrukturun inkişafını sürətləndirir, maliyyə əməkdaşlığı yenilayihələrin reallaşdırılmasına zəmin yaradır, enerji tərəfdaşlığı isə iqtisadi təhlükəsizlik vədayanıqlı inkişaf məqsədlərini uzlaşdırır. Bu istiqamətlərin vahid strateji çərçivədəbirləşdirilməsi əməkdaşlığın səmərəliliyini artırmaq potensialına malikdir.
Birgə Bəyannamədə əksini tapan iqtisadi prioritetlər Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasındamünasibətlərin ənənəvi ticarət əlaqələrindən daha geniş məzmun daşıdığını göstərir. OrtaDəhlizin inkişafı, müasir nəqliyyat və logistika infrastrukturunun qurulması, təmiz enerji keçidi, yaşıl maliyyələşdirmə və maliyyə bazarlarında institusional əməkdaşlıq gələcək tərəfdaşlığınmühüm istiqamətlərini təşkil edir. Bu hədəflərin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi iki ölkəniniqtisadi əlaqələrini daha dayanıqlı və rəqabətqabiliyyətli səviyyəyə yüksəldə, eyni zamandaregional və beynəlxalq iqtisadi bağlantıların möhkəmlənməsinə töhfə verə bilər.
Fidan Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının məsləhətçisi



