
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik məsələlərinin əhəmiyyəti getdikcə artır. Geosiyasi proseslərin mürəkkəbləşməsi, regional münaqişələr, yeni təhlükəsizlik təhdidlərinin meydana çıxması və beynəlxalq münasibətlərdə güc balansının dəyişməsi dövlətlərdən daha çevik, əlaqələndirilmiş və uzunmüddətli strategiyalar həyata keçirməyi tələb edir. Belə bir şəraitdə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində etibarlı tərəfdaşlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi dövlətlərin milli maraqlarının qorunması, regional sabitliyin təmin edilməsi və beynəlxalq təhlükəsizliyə töhfə verilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamədə müdafiə və təhlükəsizlik məsələlərinin əsas istiqamətlərdən biri kimi müəyyənləşdirilməsi də bu reallığın ifadəsidir.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra milli təhlükəsizlik sisteminin formalaşdırılması və dövlət suverenliyinin qorunması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirib. Ölkənin mürəkkəb geosiyasi məkanda yerləşməsi, regionda uzun müddət davam edən münaqişələr və dəyişən təhlükəsizlik mühiti müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsini strateji zərurətə çevirib. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində Azərbaycanın müdafiə potensialı əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirilib, təhlükəsizlik institutları təkmilləşdirilib və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanları genişləndirilib.
Böyük Britaniya ilə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın yeni strateji çərçivəyə daxil edilməsi iki ölkə arasındakı münasibətlərin inkişafında mühüm mərhələdir. Bu yanaşma tərəflərin regional sülh və sabitliyin dəstəklənməsi, ümumi təhdidlərin qarşısının alınması və təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının artırılması istiqamətində uzunmüddətli öhdəliklərini ifadə edir. Sənəddə müdafiə və təhlükəsizlik əməkdaşlığının davamlı xarakter daşımasının vurğulanması göstərir ki, tərəflər bu sahəni yalnız cari ehtiyaclar çərçivəsində deyil, gələcək çağırışları nəzərə alan strateji istiqamət kimi qiymətləndirirlər.
Müasir təhlükəsizlik anlayışı artıq yalnız hərbi müdafiə məsələlərini əhatə etmir. Dövlətlər üçün sərhədlərin etibarlı qorunması, transmilli cinayətkarlıqla mübarizə, terrorizm və digər təhlükələrin qarşısının alınması, hüquqi institutların dayanıqlığının artırılması, eləcə də müxtəlif böhran vəziyyətlərinə çevik reaksiya imkanlarının inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında əməkdaşlığın geniş spektrli təhlükəsizlik prioritetlərini əhatə etməsi münasibətlərin müasir çağırışlara uyğun qurulduğunu nümayiş etdirir.
Bəyannamədə tərəflərin ümumi təhdidləri yayındırmaq, onların qarşısını almaq və meydana çıxan risklərə cavab vermək qabiliyyətlərini artırmaq niyyətinin təsdiqlənməsi xüsusi diqqətə layiqdir. Bu yanaşma təhlükəsizlik sahəsində qabaqlayıcı tədbirlərin əhəmiyyətini ön plana çıxarır. Çünki müasir dövrdə təhdidlərin yalnız baş verdikdən sonra aradan qaldırılması kifayət etmir. Risklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi, müvafiq qurumlar arasında məlumat mübadiləsinin təşkili və institusional hazırlığın artırılması təhlükəsizlik sisteminin effektivliyini müəyyən edən əsas amillərdəndir.
Müdafiə sahəsində təlim və potensialın artırılması üzrə əməkdaşlıq da sənəddə nəzərdə tutulan mühüm istiqamətlərdəndir. Birgə təlimlər, mütəxəssislər arasında təcrübə mübadiləsi və qarşılıqlı fəaliyyət qabiliyyətinin inkişaf etdirilməsi müdafiə institutlarının peşəkarlığının artırılmasına xidmət edir. Müasir hərbi və təhlükəsizlik mühitində müxtəlif qurumların əlaqələndirilmiş fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu səbəbdən təlim və hazırlıq sahəsində əməkdaşlıq yalnız nəzəri biliklərin bölüşdürülməsi deyil, həm də praktiki imkanların inkişaf etdirilməsi baxımından vacibdir.
Bəyannamədə müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi imkanlarının araşdırılmasının nəzərdə tutulması da strateji baxımdan əhəmiyyətlidir. Müdafiə sənayesi dövlətlərin təhlükəsizlik potensialının mühüm tərkib hissəsidir. Bu sahədə texnoloji yeniliklər, istehsal imkanları, mütəxəssis hazırlığı və innovativ həllər müdafiə qabiliyyətinin inkişafına birbaşa təsir göstərir. Qarşılıqlı maraq doğuran sahələrdə birgə təşəbbüslərin araşdırılması tərəflərə mövcud təcrübələrini uzlaşdırmaq və yeni əməkdaşlıq imkanlarını qiymətləndirmək şəraiti yaradır.
Siyasi dialoqun davamlılığı da müdafiə və təhlükəsizlik əməkdaşlığının səmərəliliyini müəyyən edən əsas amillərdəndir. Bəyannamədə yüksək səviyyəli qarşılıqlı fəaliyyətə davamlı impuls verilməsi və ikitərəfli, regional, beynəlxalq məsələlər üzrə koordinasiyanın dərinləşdirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Bu müddəa göstərir ki, təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq daha geniş siyasi dialoq sisteminin tərkib hissəsi kimi nəzərdə tutulur. Qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər üzrə müntəzəm məsləhətləşmələr tərəflərin mövqelərinin yaxınlaşdırılmasına və ortaq təşəbbüslərin irəli sürülməsinə imkan verə bilər.
Azərbaycanın xarici siyasətində beynəlxalq tərəfdaşlarla qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərin qurulması və milli maraqların qorunması əsas prinsiplərdən biridir. Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlıq bu siyasətin davamlılığını nümayiş etdirir. İki ölkə arasında müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin şaxələndirilməsi, institusional potensialının inkişafı və regional təhlükəsizlik məsələlərində fəal iştirakının gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Birgə Bəyannamədə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində müəyyənləşdirilmiş müddəalar Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin yeni strateji məzmununu əks etdirir. Təlim, potensialın artırılması, müdafiə sənayesi, siyasi koordinasiya və ümumi təhdidlərə qarşı birgə fəaliyyət istiqamətlərini əhatə edən bu əməkdaşlıq iki ölkənin qarşılıqlı etimadını möhkəmləndirməklə yanaşı, regional sülh və sabitliyin dəstəklənməsinə də xidmət edir. Tərəflərin uzunmüddətli yanaşması müdafiə və təhlükəsizlik münasibətlərinin gələcəkdə daha sistemli və institusional əsaslarla inkişaf etdirilməsi üçün mühüm zəmin yaradır.
Kamil Qasimov,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı



