
Azərbaycan Respublikasının xarici siyasət strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri müxtəlifdövlətlərlə qarşılıqlı hörmətə, bərabərhüquqlu tərəfdaşlığa və milli maraqların qorunmasınaəsaslanan münasibətlərin inkişaf etdirilməsidir. Bu baxımdan Azərbaycanın Avropa dövlətləri iləəlaqələrinin genişləndirilməsi, beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının artırılması və ölkəmizinqlobal siyasi-iqtisadi proseslərdə rolunun gücləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqındaBirgə Bəyannamənin imzalanması məhz bu məqsədlərə xidmət edən əlamətdar siyasi vədiplomatik hadisə kimi diqqəti cəlb edir.
2026-cı il noyabrın 12-də Dublində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev vəBöyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnham tərəfindənimzalanmış Birgə Bəyannamə iki ölkə arasında uzun illər ərzində formalaşmış münasibətlərinkeyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldiyini nümayiş etdirir. Sənədin əsas mahiyyəti qarşılıqlıhörmətə, ortaq maraqlara və konkret əməkdaşlıq mexanizmlərinə əsaslanan münasibətlərinstrateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə çatdırılmasıdır. Bu qərar Azərbaycan-Böyük Britaniyaəlaqələrinin yalnız mövcud nailiyyətlərinin təsdiqi deyil, eyni zamanda gələcək onilliklər üçünəməkdaşlığın istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi iradənin ifadəsidir.
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında əlaqələrin tarixi kökləri müasir dövrün siyasimünasibətlərindən daha geniş məzmun daşıyır. Ölkələr arasında diplomatik münasibətlərinformalaşması və inkişafı qarşılıqlı maraqların, iqtisadi əlaqələrin, enerji əməkdaşlığının vəbeynəlxalq məsələlərdə dialoqun genişlənməsi ilə müşayiət olunub. Birgə Bəyannamədə 1994-cü il 23 fevral tarixli Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin, eləcə də 1998-ci il 21 iyul tarixli Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin xüsusi olaraqxatırladılması bu münasibətlərin ardıcıl inkişafının təsdiqidir.
Həmin sənədlər müstəqilliyini yenidən bərpa etmiş Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərsistemində özünə layiqli yer tutması, müxtəlif dövlətlərlə etibarlı tərəfdaşlıq əlaqələri qurmasıbaxımından əhəmiyyətli mərhələləri əhatə edir. Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi beynəlxalqarenada mövqelərini möhkəmləndirdiyi dövrdən etibarən Böyük Britaniya ilə münasibətlərmüxtəlif istiqamətlər üzrə inkişaf edərək qarşılıqlı faydaya əsaslanan əməkdaşlıq modelinəçevrilib. Bu gün strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilən əlaqələr həmin tarixi inkişafınməntiqi davamı hesab edilə bilər.
Azərbaycanın xarici siyasət kursunda mühüm yer tutan qarşılıqlı hörmət, suveren bərabərlik, dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə riayət etməkyanaşması tərəfdaşlıq münasibətlərinin əsasını təşkil edir. Birgə Bəyannamədə də məhz buprinsiplərin ön plana çəkilməsi iki ölkənin münasibətlərə hansı siyasi dəyərlər çərçivəsindəyanaşdığını göstərir. Strateji tərəfdaşlığın etimad, açıqlıq və güclü insanlararası əlaqələr üzərindəqurulmasının xüsusi vurğulanması isə sənədin yalnız dövlətlərarası siyasi münasibətlərləməhdudlaşmadığını, cəmiyyətlərin bir-birinə yaxınlaşmasını da əsas prioritetlərdən biri kimiqəbul etdiyini nümayiş etdirir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində strateji tərəfdaşlıq anlayışı geniş məzmun daşıyır. Buanlayış siyasi dialoqun davamlılığını, iqtisadi maraqların uzlaşdırılmasını, təhlükəsizlikməsələlərində koordinasiyanı, elmi və texnoloji potensialın birgə inkişaf etdirilməsini nəzərdətutur. Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında imzalanmış sənəd də əməkdaşlığı məhz beləçoxşaxəli istiqamətlər üzrə inkişaf etdirməyi hədəfləyir. Bəyannamədə müdafiə və təhlükəsizlik, ticarət, investisiya və iqtisadi artım, təhsil və innovasiya sahələri üç əsas əməkdaşlıq istiqamətikimi müəyyənləşdirilib.
Bu yanaşma onu göstərir ki, tərəflər münasibətlərin inkişafını ayrı-ayrı layihələr və qısamüddətlitəşəbbüslərlə məhdudlaşdırmaq niyyətində deyillər. Əksinə, qarşılıqlı əlaqələrin müxtəlifsahələrdə paralel şəkildə genişləndirilməsi, yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılması vəmövcud potensialdan daha səmərəli istifadə edilməsi nəzərdə tutulur. Belə bir model hər ikidövlətin uzunmüddətli maraqlarına uyğun olmaqla yanaşı, dəyişən beynəlxalq şəraitdəmünasibətlərin çevikliyini və davamlılığını da gücləndirə bilər.
Sənəddə iqtisadi əməkdaşlığın xüsusi yer tutması Azərbaycanın şaxələndirilmiş iqtisadi inkişafstrategiyası ilə səsləşir. Açıq ticarət, investisiyalar, innovasiya və dayanıqlı iqtisadi artımuzunmüddətli sabitliyin əsas elementləri kimi təqdim olunur. Bu istiqamətdə bərpaolunan enerji, infrastruktur, xidmətlər, nəqliyyat və logistika sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsinəzərdə tutulur. Tərəflər həmçinin bizneslərarası əlaqələrin gücləndirilməsini, yeni iş yerlərininyaradılmasını, peşə bacarıqlarının inkişafını və hər iki iqtisadiyyatda əlavə dəyər formalaşdırantəşəbbüsləri təşviq etməyi qarşıya məqsəd qoyurlar.
Azərbaycan üçün bu imkanlar qeyri-neft sektorunun inkişafı, iqtisadiyyatınrəqabətqabiliyyətliliyinin artırılması və beynəlxalq investisiya mühitinin genişləndirilməsibaxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Böyük Britaniya isə maliyyə, innovasiya, yüksəktexnologiyalar, təhsil və xidmətlər sahəsində malik olduğu təcrübə vasitəsilə qarşılıqlıəməkdaşlığın dərinləşməsinə töhfə verə bilər. Beləliklə, tərəfdaşlığın iqtisadi istiqaməti qarşılıqlıimkanların birləşdirilməsinə və yeni iqtisadi dəyərin yaradılmasına əsaslanır.
Bəyannamədə Orta Dəhlizin inkişafına dəstək məsələsinin də əks olunması münasibətlərinregional və beynəlxalq əhəmiyyətini artırır. Azərbaycan coğrafi mövqeyi, nəqliyyatinfrastrukturu, liman və dəmir yolu imkanları ilə Avropa və Asiya arasında mühüm bağlantırolunu oynayır. Bu baxımdan nəqliyyat və logistika layihələrinə beynəlxalq tərəfdaşların cəlbolunması ölkəmizin tranzit imkanlarının genişləndirilməsinə, regional ticarətin inkişafına vəiqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsinə xidmət edir.
Strateji tərəfdaşlığın digər mühüm istiqaməti təhsil, elm və innovasiyadır. Müasir dünyadadövlətlərin rəqabətqabiliyyətliliyi yalnız təbii ehtiyatlar və istehsal imkanları ilə deyil, həm dəinsan kapitalının keyfiyyəti, elmi potensialı və texnoloji yeniliklərə uyğunlaşma qabiliyyəti iləmüəyyənləşir. Bu səbəbdən ali təhsil, peşə hazırlığı, rəqəmsal bacarıqlar, süni intellekt vətədqiqat sahələrində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi gələcəyə yönəlmiş mühüm strateji seçimdir.
Bəyannamənin diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri də əməkdaşlığın institusional əsaslarınınmöhkəmləndirilməsidir. Sənəddə üç əsas istiqamət üzrə əldə olunan irəliləyişləri nəzərdənkeçirmək, yeni prioritetləri müəyyənləşdirmək və praktiki icranı qiymətləndirmək məqsədiləillik Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsi barədə razılıq ifadə olunur. Bu mexanizmtərəfdaşlığın davamlılığını təmin etmək, razılaşdırılmış məqsədləri konkret fəaliyyətistiqamətlərinə çevirmək və qarşılıqlı hesabatlılığı gücləndirmək baxımından mühüm əhəmiyyətdaşıyır.
Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan nüfuzu və müxtəlif regional əməkdaşlıqplatformalarında fəal iştirakı ölkəmizin etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Müstəqil xarici siyasət yürüdən Azərbaycan dövlətlərarası münasibətlərdə praqmatik yanaşmaya, qarşılıqlı faydaya və milli maraqların qorunmasına üstünlük verir. Böyük Britaniya ilə StratejiTərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə də bu siyasətin mühüm nəticələrindən biri kimiqiymətləndirilə bilər.
Sənədin qəbul edilməsi ilə Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətləri üçün yeni imkanlar açılır. Qarşıdakı dövrdə əsas məsələ müəyyən edilmiş istiqamətlərin real layihələrlə zənginləşdirilməsi, biznes və elmi dairələr arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, dövlət qurumları arasındakoordinasiyanın gücləndirilməsi və cəmiyyətlərarası münasibətlərin daha da inkişafetdirilməsidir. Bu proseslər qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirməklə yanaşı, tərəfdaşlığın konkretnəticələrini də ortaya qoyacaq.
2026-cı il noyabrın 12-də imzalanmış Birgə Bəyannamə Azərbaycan ilə Böyük Britaniyaarasında münasibətlərin tarixində yeni siyasi və diplomatik mərhələnin başlanğıcıdır. Sənədinəhatə etdiyi geniş əməkdaşlıq istiqamətləri iki ölkənin yalnız bugünkü maraqlarına deyil, gələcəkinkişaf perspektivlərinə də xidmət edir. Qarşılıqlı hörmət, etimad və ortaq məqsədlər üzərindəqurulan bu strateji tərəfdaşlıq Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsinə, iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsinə və qlobal əməkdaşlıq proseslərində iştirakınındərinləşdirilməsinə mühüm töhfə vermək potensialına malikdir
Fatma İsmayılova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı



