AnalitikaGündəmSiyasət

Beynəlxalq hüquqa hörmət və Cənubi Qafqazda davamlı sülh: Azərbaycan–Böyük Britaniya tərəfdaşlığının siyasi əhəmiyyəti

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində sülhün, təhlükəsizliyin və dövlətlərarası etimadın qorunması qlobal gündəliyin ən mühüm məsələlərindən biri olaraq qalır. Beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə hörmət, dövlətlərin suverenliyinin tanınması, sərhədlərin toxunulmazlığı və ərazi bütövlüyünün qorunması beynəlxalq münasibətlərin sabitliyini təmin edən əsas hüquqi-siyasi dayaqlardır. Bu prinsiplərin ardıcıl şəkildə müdafiəsi yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin milli maraqları baxımından deyil, bütövlükdə beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin dayanıqlılığı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə də beynəlxalq hüquqa sadiqliyin və regionda davamlı sülhün təşviqinin xüsusi yer tutduğu mühüm siyasi sənəd kimi diqqət çəkir.

2026-cı il noyabrın 12-də Dublində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnham tərəfindən imzalanan Birgə Bəyannamədə tərəflərin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və normalarına sadiqliyi bir daha təsdiqlənir. Xüsusilə beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığına, suverenliyə, müstəqilliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət məsələlərinin vurğulanması sənədin siyasi və hüquqi mahiyyətini müəyyən edən əsas müddəalardandır. Bu yanaşma dövlətlərarası münasibətlərin hüquqi əsaslar üzərində inkişaf etdirilməsinin vacibliyini ön plana çıxarır.

Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində suverenlik və ərazi bütövlüyü məsələləri xüsusi yer tutur. Ölkəmiz uzun illər ərzində ərazi bütövlüyünün bərpası, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin təmin edilməsi, regional təhlükəsizlik və davamlı sülh naminə ardıcıl siyasət həyata keçirib. Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına hörmət prinsipi xarici siyasət kursunun əsas dayaqlarından biri olub. Bu baxımdan Birgə Bəyannamədə sözügedən prinsiplərin təsdiqlənməsi ölkəmizin beynəlxalq münasibətlərdə müdafiə etdiyi hüquqi mövqenin əhəmiyyətini bir daha göstərir.

Beynəlxalq hüquq yalnız siyasi bəyanatlarda ifadə olunan ümumi yanaşma deyil, dövlətlərin davranışını müəyyənləşdirən, onların hüquq və öhdəliklərini tənzimləyən fundamental sistemdir. BMT Nizamnaməsinin əsas prinsipləri dövlətlərin suveren bərabərliyini, ərazi bütövlüyünə hörməti, gücdən istifadə etməmək və beynəlxalq mübahisələrin sülh yolu ilə həllini nəzərdə tutur. Bu prinsiplərin dövlətlərarası sənədlərdə xüsusi qeyd edilməsi onların praktik münasibətlərdə rəhbər tutulmasına verilən siyasi əhəmiyyəti nümayiş etdirir.

Bəyannamədə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesinə də mühüm yer ayrılıb. Sənəddə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilmiş Sülh Zirvəsinin Bəyannaməsinin əhəmiyyəti vurğulanır, sonrakı dövrdə iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımlar alqışlanır. Bu müddəa Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinin beynəlxalq tərəfdaşlıq kontekstində də diqqət mərkəzində olduğunu göstərir. Böyük Britaniyanın ikitərəfli dialoq vasitəsilə regionda davamlı sülhə nail olmaq məqsədi daşıyan səylərə dəstəyini bir daha təsdiqləməsi isə diplomatik əməkdaşlığın əhəmiyyətini artırır.

Cənubi Qafqaz regionu uzun müddət mürəkkəb geosiyasi proseslərin, münaqişələrin və təhlükəsizlik çağırışlarının təsirinə məruz qalıb. Münaqişə dövründə formalaşmış problemlər regionun iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının tam reallaşdırılmasına, xalqlar arasında etimadın möhkəmlənməsinə və regional inteqrasiyanın inkişafına maneələr yaradıb. Bu səbəbdən davamlı sülhün təmin edilməsi yalnız siyasi münasibətlərin normallaşdırılması məsələsi deyil, həm də regionun gələcək inkişafı üçün strateji zərurətdir.

Azərbaycanın sülh gündəliyinə yanaşması dövlət suverenliyinə, beynəlxalq hüquqa və qarşılıqlı maraqların nəzərə alınmasına əsaslanır. Sülhün möhkəmlənməsi üçün hüquqi sənədlərin qəbul edilməsi, tərəflər arasında dialoqun davam etdirilməsi, kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsi və etimad mühitinin formalaşdırılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bütün bu proseslərdə dövlətlərin suveren qərarvermə hüququna hörmət göstərilməsi, qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi və əldə olunan razılaşmaların ardıcıl icrası xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Birgə Bəyannamədə Böyük Britaniyanın regionda davamlı sülhə dəstəyinin ikitərəfli dialoq vasitəsilə ifadə olunması diqqətçəkən məqamdır. Bu yanaşma sülhün kənardan diktə edilən qərarlarla deyil, birbaşa tərəflərin siyasi iradəsi, qarşılıqlı anlaşması və razılaşdırılmış addımları əsasında təmin edilməsinin vacibliyinə işarə edir. Azərbaycanın maraqları baxımından da regional sabitliyin möhkəmlənməsi, beynəlxalq hüquqa əsaslanan münasibətlərin inkişafı və əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Sülhün siyasi və hüquqi əsaslarının möhkəmlənməsi regionda iqtisadi perspektivlərin genişlənməsinə də birbaşa təsir göstərir. Davamlı sabitlik investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması, nəqliyyat marşrutlarının inkişafı, sərhədyanı ticarətin genişləndirilməsi və infrastruktur layihələrinin reallaşdırılması üçün əlverişli şərait yaradır. Cənubi Qafqazın beynəlxalq nəqliyyat və logistika sistemində rolunun artması da məhz sabitliyin və qarşılıqlı etimadın güclənməsi ilə sıx bağlıdır. Bu mənada Azərbaycan-Böyük Britaniya sənədində siyasi sülh gündəliyi ilə iqtisadi əməkdaşlıq məsələlərinin eyni sənəddə əhatə olunması təsadüfi deyil.

Regionda davamlı sülhün təmin olunması beynəlxalq tərəfdaşların mövqeyindən əlavə, ölkələrin özlərinin ardıcıl və məsuliyyətli siyasətindən asılıdır. Dövlətlər arasında konstruktiv dialoq, razılaşdırılmış öhdəliklərə əməl edilməsi və qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi uzunmüddətli sabitliyin əsas şərtləridir. Bəyannamədə bu istiqamətdə dəstəyin ifadə edilməsi Azərbaycanın sülh gündəliyinin beynəlxalq səviyyədə müzakirə və əməkdaşlıq predmetinə çevrildiyini göstərir.

Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun güclənməsi onun müxtəlif regional və qlobal məsələlərdə fəal mövqe nümayiş etdirməsi ilə də əlaqədardır. Ölkəmiz enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantıları, humanitar əməkdaşlıq, iqlim gündəliyi və beynəlxalq təhlükəsizlik kimi məsələlərdə etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Bu amillər Azərbaycanın yalnız region daxilində deyil, daha geniş coğrafiyada diplomatik əhəmiyyətini artırır. Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığın yeni səviyyəyə yüksəldilməsi də ölkəmizin beynəlxalq əməkdaşlıq şəbəkəsinin genişlənməsinə xidmət edir.

Bəyannamənin əsas siyasi mesajlarından biri də ondan ibarətdir ki, uzunmüddətli tərəfdaşlığın möhkəmliyi ümumi prinsiplərə, qarşılıqlı etimada və praktiki əməkdaşlığa bağlıdır. Beynəlxalq hüquqa hörmət, sülhün təşviqi və dövlətlərin legitim maraqlarının nəzərə alınması bu münasibətlərin əsasını təşkil edir. Belə bir yanaşma ikitərəfli əlaqələrin inkişafı ilə yanaşı, beynəlxalq münasibətlər sistemində hüquqi normaların əhəmiyyətinin qorunmasına da töhfə verə bilər.

Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə bu baxımdan təkcə iki dövlətin siyasi münasibətlərini tənzimləyən sənəd deyil, həm də beynəlxalq hüquqa əsaslanan əməkdaşlığın, regional sabitliyin və sülhün inkişafına yönəlmiş siyasi iradənin göstəricisidir. Qarşıdakı dövrdə bu prinsiplərin praktik əməkdaşlıq mexanizmləri ilə dəstəklənməsi, diplomatik dialoqun davam etdirilməsi və qarşılıqlı etimadın daha da möhkəmləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq.

Cənubi Qafqazın gələcəyi münaqişə və qarşıdurma məntiqindən əməkdaşlıq, qarşılıqlı fayda və iqtisadi inteqrasiya modelinə keçidlə daha dayanıqlı ola bilər. Bu məqsədə çatmaq üçün beynəlxalq hüquqa hörmət, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə riayət, eləcə də dövlətlərin sülhə yönəlmiş siyasi iradəsi əsas şərtlərdir. Azərbaycan-Böyük Britaniya Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi həmin prinsipləri təsdiqləməklə regionda sabitliyin və qarşılıqlı əməkdaşlığın gələcək inkişafı üçün mühüm siyasi zəmin yaradır.

Kazım Kazımlı,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı

 

Oxşar Xəbərlər

Back to top button