
Dövlət təhlükəsizliyinin təmin edilməsi yalnız müdafiə potensialının gücləndirilməsi və hərbi imkanların inkişafı ilə məhdudlaşmır. Müasir dövlət idarəçiliyində hüququn aliliyi, güclü institutlar, səmərəli məhkəmə sistemi, etibarlı sərhəd idarəçiliyi və hüquq-mühafizə orqanlarının peşəkar fəaliyyəti təhlükəsizliyin əsas dayaqları hesab olunur. Dövlətin daxili sabitliyi, ictimai etimadın qorunması və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi məhz bu institutların effektivliyindən asılıdır. Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamədə hüquq-mühafizə, sərhəd idarəçiliyi, məhkəmə və hüquqi əməkdaşlığa xüsusi yer ayrılması bu baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra dövlət institutlarının formalaşdırılması, hüquq sisteminin təkmilləşdirilməsi və milli təhlükəsizlik mexanizmlərinin inkişaf etdirilməsi istiqamətində mühüm mərhələlərdən keçib. Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkədə dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi, hüquqi dövlət quruculuğunun əsaslarının yaradılması və institusional sabitliyin təmin edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Sonrakı dövrdə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən islahatlar dövlət idarəçiliyinin müasirləşdirilməsinə, hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsinə və dövlət xidmətlərinin səmərəliliyinin artırılmasına yönəlib.
Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığın hüquqi və institusional istiqaməti bu sahədə beynəlxalq təcrübə mübadiləsi üçün yeni imkanlar yaradır. Bəyannamədə tərəflərin qanunun aliliyini və institusional dayanıqlılığı gücləndirmək məqsədilə hüquq-mühafizə orqanları arasında tərəfdaşlığı inkişaf etdirmək barədə razılığa gəlməsi mühüm müddəadır. Bu yanaşma təhlükəsizliyin təmin olunmasında hüquqi institutların rolunun hər iki dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirildiyini göstərir.
Qanunun aliliyi hüquqi dövlətin əsas prinsipidir. Bu prinsip dövlət qurumlarının, vəzifəli şəxslərin və vətəndaşların qanun qarşısında bərabərliyini, hüquqi normaların ardıcıl tətbiqini və dövlət idarəçiliyində hüquqi məsuliyyətin təmin edilməsini nəzərdə tutur. Hüququn aliliyinin möhkəm olduğu cəmiyyətdə ictimai etimad artır, hüquqi münasibətlər daha şəffaf xarakter alır və dövlət institutlarının fəaliyyətinə inam güclənir. Bu səbəbdən qanunun aliliyinin gücləndirilməsi təhlükəsizlik siyasətinin ayrılmaz hissəsidir.
Hüquq-mühafizə orqanları arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi müasir təhlükəsizlik mühitində xüsusi aktuallıq daşıyır. Transmilli cinayətkarlıq, qanunsuz maliyyə əməliyyatları, insan alveri, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, kibercinayətkarlıq və digər sərhədlərarası təhdidlər ayrı-ayrı dövlətlərin səyləri ilə tam şəkildə aradan qaldırıla bilməz. Bu sahələrdə beynəlxalq əməkdaşlıq, məlumat mübadiləsi, təcrübənin paylaşılması və hüquqi mexanizmlərin əlaqələndirilməsi vacibdir.
Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında hüquq-mühafizə sahəsində tərəfdaşlığın gücləndirilməsi bu çağırışlara daha sistemli yanaşmaq üçün imkan yaradır. Müvafiq qurumlar arasında peşəkar əlaqələrin inkişafı, təlim proqramlarının təşkili və qabaqcıl təcrübənin öyrənilməsi institusional potensialın artırılmasına xidmət edə bilər. Belə əməkdaşlıq hüquq-mühafizə fəaliyyətinin səmərəliliyinin yüksəldilməsi ilə yanaşı, beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə töhfə verən ortaq yanaşmaların formalaşdırılmasına da şərait yaradır.
Sərhəd idarəçiliyi Bəyannamədə xüsusi diqqət yetirilən digər mühüm istiqamətdir. Dövlət sərhədlərinin təhlükəsizliyi milli suverenliyin qorunmasının əsas şərtlərindən biridir. Müasir sərhəd idarəçiliyi yalnız fiziki nəzarət tədbirlərindən ibarət deyil. Buraya texnoloji vasitələrin tətbiqi, məlumat sistemlərinin inteqrasiyası, gömrük və miqrasiya prosedurlarının təkmilləşdirilməsi, risklərin qiymətləndirilməsi və müvafiq dövlət qurumları arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi daxildir.
Azərbaycanın geostrateji mövqeyi sərhəd idarəçiliyinin əhəmiyyətini daha da artırır. Ölkəmiz mühüm beynəlxalq nəqliyyat və ticarət marşrutlarının üzərində yerləşdiyindən sərhəd təhlükəsizliyi ilə tranzit imkanlarının səmərəli istifadəsi arasında tarazlığın qorunması vacibdir. Təhlükəsiz və çevik sərhəd prosedurları beynəlxalq ticarətin inkişafına, yükdaşımaların sürətlənməsinə və regionun logistika imkanlarının genişlənməsinə kömək edir. Bu baxımdan Böyük Britaniya ilə təcrübə mübadiləsi və institusional əməkdaşlıq əlavə faydalar yarada bilər.
Məhkəmə və hüquqi əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi də sənədin mühüm müddəalarındandır. Ədalət mühakiməsinin səmərəliliyi, hüquqi prosedurların şəffaflığı və məhkəmə institutlarının dayanıqlılığı hüquqi dövlət quruculuğunun əsas göstəriciləridir. Müasir hüquqi sistemlərdə rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi, məhkəmə xidmətlərinin əlçatanlığının artırılması, hüquqşünasların peşəkar hazırlığı və beynəlxalq hüquqi təcrübənin öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında hüquqi əməkdaşlığın genişləndirilməsi bu sahələrdə təcrübə mübadiləsinə, institusional dialoqun inkişafına və hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsinə imkan verə bilər. Bu əməkdaşlıq qarşılıqlı maraqlar əsasında qurulmalı, hər iki ölkənin milli qanunvericiliyinə və hüquqi sistemlərinin xüsusiyyətlərinə hörmət prinsipi üzərində inkişaf etdirilməlidir.
İnstitusional dayanıqlılıq anlayışı dövlət qurumlarının böhran və dəyişikliklər şəraitində öz funksiyalarını səmərəli yerinə yetirmək qabiliyyətini ifadə edir. Güclü institutlar təhlükəsizlik çağırışlarına operativ reaksiya verir, dövlət xidmətlərinin davamlılığını təmin edir və cəmiyyətin müxtəlif sahələrində sabitliyin qorunmasına kömək edir. Bu baxımdan hüquq-mühafizə, məhkəmə və sərhəd strukturları arasında əlaqələndirilmiş fəaliyyət dövlətin ümumi dayanıqlığının mühüm göstəricisidir.
Bəyannamədə yüksək səviyyəli siyasi dialoqun davam etdirilməsi və ikitərəfli, regional, beynəlxalq məsələlər üzrə koordinasiyanın dərinləşdirilməsi barədə razılıq əldə olunması hüquqi əməkdaşlığın da davamlı inkişafına şərait yaradır. Siyasi səviyyədə formalaşan qarşılıqlı etimad müxtəlif dövlət qurumları arasında praktiki əlaqələrin qurulmasını asanlaşdırır. Bu, tərəfdaşlığın yalnız ümumi niyyətlər səviyyəsində qalmaması, konkret institusional təşəbbüslərlə möhkəmlənməsi üçün vacibdir.
Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin tarixi əsasları 1994-cü il Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannaməyə və 1998-ci il Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannaməyə söykənir. Yeni strateji sənəd bu münasibətləri müasir dövrün tələblərinə uyğun olaraq daha geniş sahələrə yönəldir. Hüquq-mühafizə, sərhəd idarəçiliyi, məhkəmə və hüquqi əməkdaşlığın ayrıca vurğulanması tərəfdaşlığın institusional dərinliyini artırır.
Bu istiqamətdə əldə olunacaq nəticələr yalnız iki ölkənin münasibətləri üçün deyil, daha geniş beynəlxalq təhlükəsizlik mühiti üçün də əhəmiyyətli ola bilər. Hüququn aliliyinə əsaslanan əməkdaşlıq, dayanıqlı dövlət institutları və peşəkar hüquq-mühafizə mexanizmləri təhlükəsizliyin uzunmüddətli təminatını gücləndirən amillərdir. Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında bu sahələrdə əməkdaşlığın inkişafı qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsinə, hüquqi təcrübənin paylaşılmasına və müasir təhlükəsizlik çağırışlarına daha
Ramiz Mahmudova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı



