Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində milli qurtuluş anlayışı xalqın taleyində həlledici dönüş yaradan mühüm siyasi mərhələ ilə bağlıdır. 1990-cı illərin əvvəllərində ölkədə hökm sürən mürəkkəb vəziyyət, siyasi qarşıdurmalar, iqtisadi böhran, idarəetmədə yaranmış boşluqlar və hərbi-siyasi təhlükələr müstəqilliyin qorunmasını ciddi sınaq qarşısında qoymuşdu. Belə bir şəraitdə Azərbaycan xalqının qarşısında dayanan əsas vəzifə müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi, ölkədə sabitliyin təmin edilməsi və gələcəyə inamın bərpa olunması idi.
Həmin dövr Azərbaycanın müstəqillik tarixinin ən çətin mərhələlərindən biri kimi xarakterizə olunur. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan dövlət quruculuğunun əsaslarını formalaşdırmağa çalışsa da, siyasi proseslərdəki ziddiyyətlər, hakimiyyət böhranı və sosial-iqtisadi çətinliklər vəziyyəti daha da ağırlaşdırırdı. Qarabağ münaqişəsinin yaratdığı təhlükələr isə ölkənin təhlükəsizliyinə və ərazi bütövlüyünə ciddi təhdid yaradırdı.
Belə bir tarixi mərhələdə xalqın diqqəti siyasi təcrübəsi, dövlətçilik irsi və idarəçilik bacarığı ilə seçilən şəxsiyyətə – Heydər Əliyevə yönəldi. Ulu Öndərin 1993-cü ilin iyununda Bakıya qayıdışı Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Xalqın tələbi ilə hakimiyyətə gələn Heydər Əliyev ilk növbədə ölkədə sabitliyin və idarəolunanlığın təmin edilməsini dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevirdi.
1993-cü ilin 15 iyununda Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilməsi ölkənin siyasi tarixində mühüm hadisə kimi yadda qaldı. Bu tarix sonradan Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd olunmağa başladı. Həmin günün tarixi əhəmiyyəti yalnız siyasi vəzifənin dəyişməsi ilə məhdudlaşmır. Bu mərhələ dövlətçilik institutlarının qorunması, siyasi sabitliyin bərqərar olması və Azərbaycanın müstəqil inkişaf yolunun müəyyənləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Heydər Əliyevin qarşısında olduqca mürəkkəb və çoxşaxəli vəzifələr dayanırdı. Ölkənin müxtəlif bölgələrində qeyri-sabitlik, iqtisadi çətinliklər, ordunun formalaşdırılması ilə bağlı problemlər və xarici təhlükələr dövlətin gələcəyinə təsir edən əsas amillər idi. Bu şəraitdə həyata keçirilən siyasi tədbirlər dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsinə, sabitliyin bərqərar edilməsinə və cəmiyyətin dövlət ətrafında birləşməsinə yönəldi.
Milli qurtuluş anlayışının mühüm tərəflərindən biri də dövlət müstəqilliyinin formal şəkildə mövcudluğundan onun real və dayanıqlı əsaslar üzərində inkişaf edən dövlətçilik modelinə keçidin təmin edilməsidir. Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində dövlətçilik, milli maraqlar, ərazi bütövlüyü və xalqın rifahı əsas istiqamətlər kimi ön plana çəkildi. Ölkənin daxili sabitliyinin möhkəmləndirilməsi Azərbaycanın xarici siyasət imkanlarının da genişlənməsinə şərait yaratdı.
Bu dövrdə dövlət institutlarının yenidən qurulması ilə yanaşı, hüquqi dövlət prinsiplərinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində də mühüm addımlar atıldı. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarının formalaşdırılmasında mühüm mərhələ oldu. Yeni Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin təşkili, insan və vətəndaş hüquqlarının qorunması, demokratik idarəçilik prinsiplərinin təsbit edilməsi baxımından əhəmiyyətli sənədə çevrildi.
Milli qurtuluşa gedən yol eyni zamanda Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin gücləndirilməsi ilə bağlı idi. Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkənin iqtisadi potensialının inkişaf etdirilməsi, xarici investisiyaların cəlb olunması və enerji strategiyasının formalaşdırılması istiqamətində mühüm işlər görüldü. 1994-cü ildə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın iqtisadi inkişafının və beynəlxalq enerji əməkdaşlığının sonrakı mərhələsi üçün mühüm əsas yaratdı. Enerji resurslarından səmərəli istifadə Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının genişlənməsinə, beynəlxalq tərəfdaşlarla münasibətlərin inkişafına və ölkənin regional əhəmiyyətinin artmasına təsir göstərdi.
Ulu Öndərin siyasi kursunda milli birlik xüsusi yer tuturdu. Müxtəlif sosial təbəqələrin, siyasi və ictimai qüvvələrin ümumi dövlətçilik maraqları ətrafında birləşdirilməsi ölkənin qarşısında duran çətinliklərin aradan qaldırılmasında mühüm amil idi. Dövlətçilik düşüncəsinin gücləndirilməsi, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və Azərbaycançılıq ideyasının geniş yayılması cəmiyyətin vahid məqsədlər ətrafında təşkilatlanmasına xidmət edirdi.
Milli qurtuluş həm də Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində öz mövqeyini möhkəmləndirməsi ilə səciyyələnir. Müstəqil xarici siyasət kursunun formalaşdırılması, müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əlaqələrin qurulması və Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının genişləndirilməsi ölkənin suverenliyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət etdi. Azərbaycanın milli maraqlara əsaslanan balanslaşdırılmış xarici siyasət yürütməsi onun regional və beynəlxalq proseslərdə rolunun artmasına imkan verdi.
Bu tarixi prosesin mahiyyətini yalnız 1993-cü ilin hadisələri ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Milli qurtuluş ideyası sonrakı illərdə dövlət quruculuğunun müxtəlif sahələrində həyata keçirilən islahatlarla daha da möhkəmləndi. İqtisadi inkişaf, ordu quruculuğu, diplomatik fəaliyyət, hüquqi islahatlar və sosial siyasət sahəsində görülən işlər müstəqil Azərbaycanın uzunmüddətli inkişafının əsaslarını formalaşdırdı.
Sonrakı illərdə Azərbaycanın əldə etdiyi siyasi, iqtisadi və hərbi imkanlar dövlət müstəqilliyinin daha da möhkəmlənməsinə şərait yaratdı. Dövlətçilik ənənələrinin qorunması və davam etdirilməsi nəticəsində Azərbaycan regionda mühüm siyasi və iqtisadi aktorlardan birinə çevrildi. Ölkənin müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi də milli təhlükəsizliyin təmin olunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıdı.
2020-ci ildə Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi mərhələ oldu. Azərbaycan Ordusunun qazandığı Zəfər dövlətçilik tarixinin mühüm səhifələrindən birinə çevrildi. Bu nəticə uzun illər ərzində aparılan dövlət siyasəti, iqtisadi potensialın gücləndirilməsi, ordu quruculuğu və milli birliyin möhkəmləndirilməsi ilə bağlı proseslərin fonunda baş verdi.
2023-cü ildə Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində suverenliyinin tam bərpa olunması isə dövlət müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi istiqamətində yeni mərhələ yaratdı. Beləliklə, 1993-cü ildə başlayan dövlətçilik xəttinin müxtəlif mərhələlərdə davam etdirilməsi Azərbaycanın siyasi tarixində mühüm nəticələr doğurdu.
Milli Qurtuluş Günü bu baxımdan yalnız tarixi hadisənin xatırlanması deyil, müstəqil dövlətçiliyin hansı mürəkkəb şəraitdə qorunduğunu və möhkəmləndirildiyini dərk etmək baxımından da əhəmiyyətlidir. 15 iyun Azərbaycanın müasir tarixində siyasi sabitliyə, dövlət quruculuğuna və milli həmrəyliyə aparan yolun mühüm başlanğıc nöqtəsi kimi yadda qalır.
Bu tarix xalqın dövlətçilik iradəsinin, müstəqilliyə bağlılığının və çətin sınaqlar qarşısında milli birliyin əhəmiyyətini göstərən mühüm nümunədir. Milli qurtuluşa gedən yolun başlanğıcı kimi 1993-cü ilin iyun hadisələri Azərbaycanın sonrakı inkişaf mərhələlərinin siyasi və tarixi əsaslarından birini təşkil etdi. Bu gün müstəqil Azərbaycan dövlətinin əldə etdiyi nailiyyətlər həmin mürəkkəb dövrdə formalaşdırılmış dövlətçilik təməllərinin əhəmiyyətini bir daha göstərir.
Mələk Mahmudlu,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı
