Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ölkənin müasir tarixində mühüm mərhələ yaratdı. Bu prosesdə Cəbrayıl rayonunun azad edilməsi xüsusi yer tutur. Uzun illər işğal altında qalan rayonun yenidən Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılması həm tarixi ədalətin bərpası, həm də həmin ərazidə yeni həyatın başlanması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Cəbrayıl rayonunun işğalı 1993-cü il avqustun 23-də baş verdi. Həmin vaxt rayonun tərkibinə Cəbrayıl şəhəri, 4 qəsəbə və 92 kənd daxil idi. İşğal nəticəsində rayonun əhalisi doğma yaşayış məntəqələrini tərk edərək Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində məskunlaşmağa məcbur oldu. İnsanların uzun illər ərzində qoruduğu evlər, təsərrüfatlar və sosial-mədəni mühit müharibənin dağıdıcı təsirlərinə məruz qaldı.
Cəbrayılın işğal altında olduğu dövr ərzində rayon sakinləri doğma torpaqlarına qayıtmaq ümidini itirmədilər. Məcburi köçkün həyatı yaşayan ailələr öz kəndlərini, küçələrini, məktəblərini və qonşularını yaddaşlarında yaşatdılar. Nəsillər dəyişsə də, Cəbrayıl sevgisi ailələrdə qorundu və uşaqlara, gənclərə ötürüldü.
Azərbaycan dövlətinin apardığı ardıcıl siyasət ərazi bütövlüyünün təmin olunmasını əsas prioritetlərdən biri kimi müəyyənləşdirmişdi. Ordunun döyüş qabiliyyətinin artırılması, müdafiə sənayesinin inkişaf etdirilməsi, hərbi qulluqçuların peşəkarlığının yüksəldilməsi və ölkənin iqtisadi gücünün artırılması gələcək hərbi uğurlar üçün möhkəm baza formalaşdırdı.
2020-ci ilin payızında başlayan Vətən müharibəsi Cəbrayılın taleyində həlledici dəyişiklik yaratdı. Azərbaycan Ordusu qarşısında duran hərbi tapşırıqları ardıcıl şəkildə yerinə yetirərək Cəbrayıl istiqamətində mühüm uğurlar qazandı. Rayonun yaşayış məntəqələrinin azad edilməsi ölkə ictimaiyyətində böyük ruh yüksəkliyi yaratdı. Cəbrayıl şəhərinin azad olunması isə bu prosesin ən mühüm hadisələrindən biri oldu.
Azadlıq xəbərinin yaratdığı sevinc illərlə doğma torpağa həsrət qalan insanların hisslərini ifadə edirdi. Cəbrayılın adı həmin günlərdə bütün ölkədə xüsusi qürurla səsləndi. Şəhərin azad edilməsi Azərbaycanın hərbi qüdrətinin göstəricilərindən biri olmaqla yanaşı, ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm addım idi.
Müharibədən sonra qarşıda başqa bir böyük vəzifə yarandı: dağıdılmış ərazilərin yenidən qurulması və insanların doğma yurdlarına qayıtması. Cəbrayıl bu baxımdan xüsusi diqqət göstərilən ərazilərdəndir. Şəhərin baş planının hazırlanması, infrastrukturun qurulması, kommunal xidmətlərin bərpası və yeni yaşayış məkanlarının yaradılması onun gələcək görünüşünü müəyyənləşdirir.
Cəbrayılın inkişafında nəqliyyat bağlantıları mühüm rol oynayır. Bölgənin ölkənin digər hissələri ilə əlaqələrinin gücləndirilməsi iqtisadi fəallığın artmasına, sahibkarlığın genişlənməsinə və əhalinin rahatlığının təmin edilməsinə imkan yaradır. Yol və kommunikasiya layihələri şəhərin regional əhəmiyyətini də artırır.
Yeni Cəbrayılın formalaşmasında sosial infrastrukturun yaradılması da əsas istiqamətlərdəndir. Məktəblərin, tibb müəssisələrinin, ictimai məkanların və digər sosial obyektlərin qurulması şəhərdə dayanıqlı yaşayış mühitinin yaradılmasına hesablanır. İnsanların doğma yurda qayıtması üçün yalnız mənzil deyil, tam sosial və iqtisadi şəraitin formalaşdırılması tələb olunur.
4 Oktyabr – Cəbrayıl Şəhəri Günü şəhərin keçdiyi tarixi yolun xatırlanması üçün əlamətdar gündür. Bu tarix Cəbrayılın işğal illərini, azadlıq uğrunda mübarizəni və bugünkü quruculuq mərhələsini bir araya gətirir. Şəhərin tarixini gələcək nəsillərə çatdırmaq baxımından belə günlərin xüsusi mənəvi əhəmiyyəti vardır.
Cəbrayılın gələcəyi artıq dağıntılar üzərində deyil, quruculuq və inkişaf üzərində formalaşır. Vaxtilə boş qalan küçələrdə yenidən həyatın canlanması, yeni obyektlərin inşa edilməsi və insanların öz yurdlarına qayıtması şəhərin tarixində yeni səhifə açır.
Cəbrayıl bu gün Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa prosesinin mühüm nümunələrindən biridir. Şəhərin dirçəldilməsi həm tarixi yaddaşın qorunmasına, həm də gələcək nəsillər üçün müasir yaşayış məkanı yaradılmasına xidmət edir. Cəbrayılın keçmişi unudulmadan, gələcəyə inamla addımlayan şəhərə çevrilməsi onun yeni tarixinin əsas məzmununu təşkil edir.
Nəbi Sadıqov,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
