Məktəb mühiti uşaqların sosial münasibətlər qurduğu, özünü kollektivin bir hissəsi kimi dərk etdiyi və fərdi xüsusiyyətlərini inkişaf etdirdiyi mühüm mərhələdir. Bu dövrdə şagirdlər yalnız dərsliklərdən bilik əldə etmirlər, həm də ünsiyyət, əməkdaşlıq, məsuliyyət və birgə fəaliyyət qaydalarını mənimsəyirlər. Təhsil müəssisəsinin yaratdığı ümumi mühit, tətbiq etdiyi qaydalar və formalaşdırdığı təşkilati mədəniyyət uşaqların məktəb həyatına münasibətinə təsir göstərir. Vahid məktəbli forması da həmin mühitin elementlərindən biri kimi məktəb kimliyinin formalaşmasında müəyyən rol oynaya bilər.
Məktəb kimliyi şagirdin özünü müəyyən təhsil kollektivinə aid hiss etməsi, həmin kollektivin qaydalarını və ümumi məqsədlərini anlaması ilə bağlıdır. Bu hiss yalnız geyim vasitəsilə yaranmır; müəllim-şagird münasibətləri, məktəbin ənənələri, birgə tədbirlər, tədrisin keyfiyyəti və qarşılıqlı hörmət mühiti də onun formalaşmasına təsir göstərir. Bununla belə, vahid məktəbli forması şagirdlərə ortaq vizual kimlik təqdim edərək kollektivə aidlik hissini gücləndirən vasitələrdən biri ola bilər.
Geyim standartlarının tətbiqi məktəb mühitində ümumi nizamın qorunmasına da kömək edə bilər. Şagirdlərin məktəbə uyğun geyimlə gəlməsi təhsil müəssisəsinin müəyyən etdiyi təşkilati tələblərə riayət olunmasını təmin edir. Bu yanaşma uşaqlarda gündəlik məsuliyyət və hazırlıq vərdişlərinin formalaşmasına şərait yaradır. Məktəb formasının əvvəlcədən müəyyən edilmiş standartlara uyğun olması həm valideynlər, həm də şagirdlər üçün geyim seçimi ilə bağlı qərarları sadələşdirə bilər.
Vahid geyim tələbinin başqa bir tərəfi sosial müqayisələrin azalması ilə bağlıdır. Uşaqlar bəzən geyim markalarına, qiymətinə və xarici görünüşünə görə bir-birlərini müqayisə edir, bu isə bəzi hallarda sosial təzyiq və kənarlaşdırma risklərini artıra bilər. Eyni geyim standartının tətbiqi həmin fərqlərin görünən təsirini müəyyən qədər azaldır. Lakin bu tədbirin sosial bərabərliyə töhfəsi o zaman daha aydın olur ki, forma hər bir ailə üçün əlçatan olsun və məktəbdə şagirdlərə münasibət onların maddi vəziyyətindən asılı olmasın.
Məktəb kimliyinin formalaşmasında qaydaların şagirdlərə necə təqdim edilməsi də vacibdir. Uşaqların müəyyən edilmiş tələblərin səbəblərini anlaması onların qaydalara şüurlu münasibətini gücləndirə bilər. Məktəbli formasına yalnız məcburi geyim kimi deyil, kollektiv həyatın ümumi razılaşdırılmış elementlərindən biri kimi yanaşılması daha sağlam münasibət yaradır. Eyni zamanda, şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri, rahatlığı və fərdi ehtiyacları nəzərə alınmalı, forma tələbləri onların təlim prosesinə mane olmamalıdır.
Təhsil müəssisələrində ümumi geyim standartlarının tətbiqi məktəbin digər təşkilati qaydaları ilə birlikdə nəzərdən keçirilməlidir. Dərsə davamiyyət, sinif otaqlarında davranış, məktəb əmlakına münasibət və müəllimlərlə ünsiyyət mədəniyyəti kollektiv həyatın əsas prinsiplərindəndir. Bu qaydaların ardıcıl və ədalətli şəkildə tətbiqi şagirdlərdə ümumi məsuliyyət hissini gücləndirir. Vahid forma isə həmin sistemin yalnız bir hissəsi olaraq məktəbin nizamlı fəaliyyətinə töhfə verir.
Məktəb kimliyinin möhkəmlənməsi üçün müəllimlərin və valideynlərin əməkdaşlığı da zəruridir. Valideynlər geyim tələblərinin mahiyyətini anladıqda və məktəbin ümumi məqsədlərini dəstəklədikdə şagirdlərin uyğunlaşması asanlaşır. Məktəb rəhbərliyinin açıq ünsiyyət qurması, suallara aydın cavab verməsi və yaranan çətinlikləri nəzərə alması qarşılıqlı etimadı artırır. Şagirdlərin də məktəbin gündəlik həyatında iştirak etməsi və öz fikirlərini uyğun yollarla ifadə etməsi onların kollektivə bağlılığını möhkəmləndirə bilər.
Vahid məktəbli forması məktəbin bütün problemlərini həll edən müstəqil vasitə deyil. Onun real əhəmiyyəti təhsil müəssisəsində yaradılan ümumi mühit, qaydaların ədalətli tətbiqi və uşaqlara göstərilən münasibətlə birlikdə müəyyənləşir. Məktəb kollektivə aidlik hissini inkişaf etdirməklə yanaşı, hər bir şagirdin fərdiliyinə hörmət göstərməyi də bacarmalıdır. Bu tarazlıq qorunduqda vahid geyim tələbi sosial adaptasiyaya, təşkilati mədəniyyətə və sağlam məktəb mühitinə töhfə verə bilər.
Cəmilə Ramazanova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
