Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv kimi qoşulması ölkəmizin xarici siyasətində və regional əməkdaşlıq strategiyasında mühüm hadisədir. 2025-ci ilin noyabrında qəbul edilən bu qərar Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında mövcud olan dostluq münasibətlərinin daha geniş siyasi çərçivədə inkişafına şərait yaradıb. Bu addım ölkəmizin region dövlətləri ilə əlaqələrinin yalnız ikitərəfli münasibətlər səviyyəsində deyil, həm də ümumi regional maraqların müzakirə olunduğu çoxtərəfli platformada möhkəmlənməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional əməkdaşlıq dövlətlərin siyasi sabitliyinin, iqtisadi inkişafının və beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin gücləndirilməsində mühüm vasitəyə çevrilib. Qloballaşma proseslərinin sürətlənməsi, dünya ticarət marşrutlarının dəyişməsi, enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı çağırışlar və yeni texnologiyaların iqtisadi münasibətlərə təsiri dövlətlər arasında daha sıx koordinasiyanı zəruri edir. Belə şəraitdə Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələrinin ortaq platformada təmsil olunması qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılması və birgə fəaliyyət imkanlarının genişləndirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlıqla yanaşı, ortaq iqtisadi maraqlara da əsaslanır. Xalqlarımız arasında əsrlər boyu formalaşmış əlaqələr bu gün müasir dövlətlərarası münasibətlərin inkişafına müsbət təsir göstərir. Siyasi dialoqun intensivləşməsi, qarşılıqlı səfərlərin həyata keçirilməsi, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq və iqtisadi layihələrin təşviqi tərəfdaşlığın daha geniş məzmun qazanmasına kömək edir. Tamhüquqlu üzvlük bu əlaqələrin davamlılığını möhkəmləndirən və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərini stimullaşdıran amil kimi qiymətləndirilə bilər.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Məşvərət görüşündəki çıxışı da ölkəmizin regional əməkdaşlığa verdiyi əhəmiyyəti ifadə edən mühüm siyasi hadisədir. Dövlət başçısının görüşdə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərini uzunmüddətli strateji baxış əsasında inkişaf etdirmək niyyətini əks etdirir. Bu yanaşma qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsini, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsini və regional təşəbbüslərin əlaqələndirilməsini əhatə edir.
Azərbaycanın platformada iştirakı iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı üçün də yeni perspektivlər açır. Mərkəzi Asiya ölkələri təbii sərvətlər, sənaye, kənd təsərrüfatı və enerji sahələrində əhəmiyyətli potensiala malikdir. Azərbaycan isə nəqliyyat infrastrukturu, logistika, enerji marşrutları və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanları ilə regional əməkdaşlıqda mühüm mövqedə dayanır. Bu imkanların əlaqələndirilməsi dövlətlər arasında qarşılıqlı faydalı iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsinə, yeni investisiya layihələrinin meydana çıxmasına və birgə istehsal imkanlarının artmasına şərait yarada bilər.
Ticarət əlaqələrinin inkişafı bu tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindən biridir. Qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin artırılması, sahibkarlar arasında birbaşa əlaqələrin gücləndirilməsi və biznes mühitində əməkdaşlığın təşviqi iqtisadi münasibətlərin daha dayanıqlı əsaslar üzərində qurulmasına xidmət edir. Bu məqsədlə dövlətlər arasında iqtisadi forumların təşkili, biznes nümayəndə heyətlərinin qarşılıqlı səfərləri və investisiya imkanlarının müzakirəsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İqtisadi əməkdaşlığın yalnız xammal və hazır məhsul mübadiləsi ilə məhdudlaşmaması, eyni zamanda birgə istehsal və texnoloji tərəfdaşlıqla zənginləşdirilməsi gələcək inkişaf üçün vacibdir.
Nəqliyyat və logistika sahəsi də Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığında xüsusi yer tutur. Xəzər dənizi iki region arasında mühüm əlaqə məkanı olmaqla yanaşı, Şərqlə Qərb arasında yükdaşımaların təşkilində strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın liman, dəmir yolu və avtomobil yolu infrastrukturu Mərkəzi Asiya ölkələrinin beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirir. Orta Dəhlizin inkişafı, daşımaların səmərəliliyinin artırılması və gömrük prosedurlarının təkmilləşdirilməsi regional iqtisadi əlaqələrin daha çevik qurulmasına kömək edə bilər.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq da münasibətlərin mühüm istiqamətlərindəndir. Xəzər hövzəsinin enerji resurslarından səmərəli istifadə, neft və digər enerji daşıyıcılarının nəqli, elektrik enerjisi mübadiləsi və bərpaolunan enerji layihələrinin inkişafı tərəfdaş dövlətlər üçün yeni imkanlar yaradır. Yaşıl enerji sahəsində birgə təşəbbüslər regionun enerji potensialının daha geniş coğrafiyada istifadəsinə, müasir infrastrukturun yaradılmasına və enerji əlaqələrinin şaxələndirilməsinə töhfə verə bilər.
Regional əməkdaşlığın əhəmiyyəti yalnız iqtisadi göstəricilərlə məhdudlaşmır. Təhsil, elm, mədəniyyət, turizm və humanitar əlaqələrin inkişafı xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir. Birgə təhsil proqramları, mədəni tədbirlər və gənclər arasında mübadilə təşəbbüsləri ortaq dəyərlərin qorunmasına və gələcək nəsillər arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Bu istiqamətdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi dövlətlərarası münasibətlərin ictimai əsaslarını da gücləndirir.
Azərbaycanın tamhüquqlu üzvlüyü regional məsələlərin müzakirəsində ölkəmizin iştirak imkanlarını artırmaqla yanaşı, ümumi təşəbbüslərin həyata keçirilməsinə də şərait yaradır. İqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat təhlükəsizliyi kimi məsələlər dövlətlərin əlaqələndirilmiş fəaliyyətini tələb edir. Məşvərət formatı bu problemlərin birgə müzakirəsi və qarşılıqlı faydaya əsaslanan həll yollarının axtarılması üçün əhəmiyyətli platformadır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığının genişlənməsi ölkəmizin beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsi və regional əlaqələrin inkişafı baxımından mühüm perspektivlər yaradır. 2025-ci ilin noyabrında atılan bu addım qarşılıqlı etimadın, siyasi dialoqun və iqtisadi tərəfdaşlığın yeni səviyyəyə yüksəlməsinə imkan verir. Mövcud potensialın məqsədyönlü şəkildə reallaşdırılması, birgə layihələrin artırılması və ortaq maraqların uzlaşdırılması Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında uzunmüddətli, sabit və səmərəli əməkdaşlığın inkişafına xidmət edə bilər.
Şəbnəm Nəbiyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
