Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ölkəmizin müstəqillik tarixində mühüm yer tutan, dövlət quruluşunun əsaslarını müəyyənləşdirən və cəmiyyətin inkişaf istiqamətlərini hüquqi çərçivəyə salan ali qanundur. Bu sənəd Azərbaycan xalqının azad yaşamaq iradəsini, milli dövlətçilik ənənələrinə bağlılığını və müasir dünyanın hüquqi prinsiplərinə uyğun inkişaf etmək istəyini özündə birləşdirir. Konstitusiyanın əhəmiyyəti yalnız dövlət orqanlarının fəaliyyət qaydalarını müəyyən etməklə məhdudlaşmır. O, eyni zamanda, vətəndaşla dövlət arasında münasibətlərin əsasını formalaşdırır, insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasına təminat yaradır, ictimai həyatın müxtəlif sahələrində hüququn üstünlüyünü təsbit edir.
Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixi müxtəlif mərhələlərdən keçərək formalaşıb. Milli müstəqillik ideyası, ərazi bütövlüyünün qorunması, xalqın öz taleyini müəyyən etmək hüququ və milli dəyərlərin yaşadılması bu tarixin əsas istiqamətlərini təşkil edib. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması xalqımızın müstəqil dövlət qurmaq iradəsinin mühüm təzahürü idi. Sonrakı tarixi hadisələr, müstəqilliyin itirilməsi və yenidən bərpa olunması dövlətçilik düşüncəsinin daha da möhkəmlənməsinə təsir göstərdi. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpası ilə Azərbaycanın yeni hüquqi və siyasi inkişaf mərhələsi başlandı. Bu mərhələdə müstəqil dövlətin idarəçilik sistemini, vətəndaşların hüquqlarını və ictimai münasibətlərin əsaslarını müəyyən edən müasir Konstitusiyanın qəbul edilməsi zərurəti meydana çıxdı.
1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi ölkənin hüquqi dövlət quruculuğu tarixində əlamətdar hadisəyə çevrildi. Həmin tarix müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün möhkəm hüquqi təməl yaratdı. Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin təşkilini, hakimiyyət qolları arasındakı münasibətləri, vətəndaşların əsas hüquq və vəzifələrini, eləcə də dövlətin cəmiyyət qarşısındakı öhdəliklərini müəyyənləşdirdi. Bununla da Azərbaycan Respublikasının müstəqil dövlət kimi siyasi və hüquqi sistemi daha aydın çərçivəyə salındı.
Konstitusiyanın əsas üstünlüklərindən biri onun ali hüquqi qüvvəyə malik olmasıdır. Dövlət orqanlarının qərarları, qəbul edilən qanunlar və digər normativ hüquqi aktlar Konstitusiyanın müddəalarına uyğun olmalıdır. Bu prinsip hüquq sisteminin vahidliyini qoruyur və dövlət idarəçiliyində özbaşınalığın qarşısının alınmasına xidmət edir. Qanunun aliliyi cəmiyyətin sabit inkişafı üçün zəruri şərtdir. Çünki hüquqi qaydaların hamı üçün eyni şəkildə tətbiq edilməsi vətəndaşların dövlətə inamını gücləndirir, ictimai münasibətlərdə ədalət meyarını möhkəmləndirir.
Azərbaycan Konstitusiyası dövlət hakimiyyətinin qanunvericilik, icra və məhkəmə qollarına bölünməsi prinsipini də təsbit edir. Bu bölgü dövlət idarəçiliyində səlahiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi, qarşılıqlı nəzarət mexanizmlərinin formalaşması və hüquqi tarazlığın qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. Hər bir dövlət orqanının fəaliyyət sahəsinin Konstitusiya və qanunlarla müəyyənləşdirilməsi idarəçilikdə məsuliyyəti artırır, dövlət mexanizminin səmərəli işləməsinə imkan yaradır.
Konstitusiyanın mahiyyətində milli xüsusiyyətlərlə ümumbəşəri hüquqi dəyərlərin uzlaşdırılması da mühüm yer tutur. Azərbaycan cəmiyyətində ailəyə hörmət, böyüklərə ehtiram, qarşılıqlı yardım, mənəvi məsuliyyət və Vətənə bağlılıq kimi dəyərlər tarixən qorunub saxlanılıb. Müasir hüquqi dövlət bu dəyərlərin inkişafına şərait yaratmaqla yanaşı, hər bir insanın ləyaqətinin və hüquqlarının müdafiəsini də təmin etməlidir. Konstitusiya məhz bu iki istiqamət arasında hüquqi uyğunluq yaradan əsas sənəddir.
Konstitusiyanın müddəalarının real həyatda tətbiqi yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə bağlı deyil. Vətəndaşların hüquqlarını bilməsi, qanunlara hörmətlə yanaşması, ictimai məsuliyyət nümayiş etdirməsi və digər insanların hüquqlarını tanıması da hüquqi mədəniyyətin formalaşmasına təsir göstərir. Hüquqi dövlət yalnız müvafiq qanunların mövcudluğu ilə deyil, həmin qanunların gündəlik münasibətlərdə rəhbər tutulması ilə möhkəmlənir.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü Azərbaycan xalqının müstəqil dövlət quruculuğu yoluna nəzər salmaq, hüquqi dövlət prinsiplərinin əhəmiyyətini dərk etmək və gələcək nəsillərə məsuliyyətli vətəndaşlıq düşüncəsi aşılamaq üçün mühüm fürsətdir. Konstitusiyaya hörmət dövlətin əsaslarına, xalqın iradəsinə və hər bir vətəndaşın hüquqlarına hörmət deməkdir. Bu ali qanunun qorunması, onun müddəalarının düzgün anlaşılması və gündəlik həyatda rəhbər tutulması Azərbaycanın sabitliyinə, inkişafına və dövlətçilik ənənələrinin davamlılığına xidmət edir.
Ramil Mirzəyev,
YAP Xətai rayon təşkilatının sədri
