Müasir dövlətin inkişaf perspektivləri onun iqtisadi imkanları və siyasi potensialı ilə yanaşı, hüquqi sisteminin dayanıqlılığı, idarəçilik institutlarının səmərəliliyi və vətəndaş hüquqlarının təmin olunması ilə də müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası bu istiqamətlərin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirən, dövlətin fəaliyyət prinsiplərini və cəmiyyətin inkişafına dair fundamental müddəaları özündə birləşdirən ali qanundur. Ölkəmizin gələcək inkişafı baxımından Konstitusiyanın əhəmiyyəti onun dövlət idarəçiliyinə, iqtisadi münasibətlərə, sosial siyasətə və ictimai məsuliyyətə hüquqi çərçivə yaratmasında ifadə olunur.
Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasından sonra dövlət quruculuğunun əsas vəzifələrindən biri ölkənin gələcək inkişafını təmin edəcək hüquqi sistemin formalaşdırılması idi. Dövlətin fəaliyyətinin qanunvericiliklə tənzimlənməsi, hakimiyyət orqanlarının səlahiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi və vətəndaşların hüquqlarının qorunması yeni dövlət modelinin əsas tələbləri sırasında yer alırdı. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq referendumu ilə qəbul edilən Konstitusiya bu ehtiyaclara cavab verən fundamental sənəd kimi Azərbaycanın hüquqi inkişafına istiqamət verdi. Onun hazırlanması ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət quruculuğu siyasətinin mühüm mərhələsi oldu.
Konstitusiyanın uzunmüddətli inkişaf baxımından əhəmiyyəti dövlətin əsas fəaliyyət prinsiplərini müəyyənləşdirməsindən irəli gəlir. Suverenlik, xalq hakimiyyəti, qanunun aliliyi və insan hüquqlarına hörmət dövlət idarəçiliyinin hüquqi əsaslarını təşkil edir. Bu prinsiplər dövlət orqanlarının fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun qurulmasını, vətəndaşların hüquqlarının qorunmasını və ictimai münasibətlərin hüquqi normalar əsasında tənzimlənməsini tələb edir.
İqtisadi inkişafın hüquqi təminatları da konstitusion sistemin mühüm istiqamətlərindəndir. Mülkiyyət hüququnun tanınması, sahibkarlıq fəaliyyəti üçün hüquqi əsasların mövcudluğu və iqtisadi münasibətlərin qanunvericiliklə tənzimlənməsi iqtisadi sistemin fəaliyyətinə təsir göstərir. Hüquqi müəyyənlik iqtisadi fəaliyyət iştirakçılarının öz hüquq və vəzifələrini bilməsinə, müqavilə münasibətlərinin qanuni çərçivədə qurulmasına və mülkiyyət maraqlarının müdafiəsinə imkan verir. Bu səbəbdən iqtisadi islahatların hüquqi əsaslarla uzlaşdırılması dayanıqlı inkişafın mühüm şərtlərindən biridir.
Dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyi konstitusion prinsiplərin praktikada həyata keçirilməsi ilə birbaşa bağlıdır. Dövlət orqanlarının səlahiyyətlərinin aydın müəyyən edilməsi, qərarların qanunvericiliyə uyğun qəbul olunması və ictimai məsuliyyətin qorunması idarəçilik prosesində hüquqi ardıcıllığı təmin edir. İdarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi zamanı qanunun aliliyi prinsipinin əsas götürülməsi vətəndaşların dövlət institutları ilə münasibətlərinin hüquqi çərçivədə qurulmasına kömək edir.
Konstitusiyanın sosial inkişafla bağlı müddəaları da gələcək strategiyanın müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynayır. Təhsil almaq, əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq və sosial təminatdan yararlanmaq kimi hüquqlar insan kapitalının inkişafı və əhalinin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Bu hüquqların həyata keçirilməsi üçün dövlət siyasətinin ardıcıl aparılması, müvafiq proqramların hazırlanması və sosial xidmətlərin əlçatanlığının artırılması vacibdir. Sosial inkişafın hüquqi əsaslarla təmin olunması cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir.
Gələcək inkişaf strategiyasında elmi tərəqqi, rəqəmsal texnologiyalar və yeni iqtisadi münasibətlər də xüsusi yer tutur. İctimai həyatın rəqəmsallaşması şəxsi məlumatların qorunması, elektron xidmətlərin hüquqi tənzimlənməsi və vətəndaşların hüquqlarının yeni şəraitdə müdafiəsi kimi məsələləri aktuallaşdırır. Bu sahələrdə qəbul edilən hüquqi normaların Konstitusiyanın prinsiplərinə uyğun olması dövlətin müasir çağırışlara cavab verməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Hüquqi sistemin təkmilləşdirilməsi innovasiyaların tətbiqi ilə vətəndaş hüquqlarının qorunması arasında tarazlığın saxlanmasına imkan verir.
Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün hüquqi mədəniyyətin yüksəldilməsi də vacibdir. Konstitusiya və qanunvericilik haqqında məlumatlılıq vətəndaşların dövlət idarəçiliyinə, sosial münasibətlərə və ictimai proseslərə daha məsuliyyətli yanaşmasına şərait yaradır. Hüquqi maarifləndirmənin məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində və ictimai mühitdə genişləndirilməsi gənc nəslin vətəndaşlıq mövqeyinin formalaşmasına kömək edir. Qanunlara hörmətin cəmiyyətin gündəlik davranış normasına çevrilməsi hüquqi dövlətin möhkəmlənməsində mühüm amildir.
Konstitusion prinsiplər milli maraqların qorunması və dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi baxımından da strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın müstəqil siyasət yürütməsi, dövlət institutlarının fəaliyyətini milli qanunvericilik əsasında təşkil etməsi və beynəlxalq münasibətlərdə hüquqi mövqeyini müəyyənləşdirməsi suveren dövlətçiliyin əsas elementlərindəndir. Əsas Qanun bu istiqamətlərdə dövlətin hüquqi təməlini müəyyənləşdirərək ölkənin gələcək inkişafına ümumi çərçivə yaradır.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü Azərbaycanın hüquqi inkişaf yolunu, müstəqil dövlət quruculuğunun əsas mərhələlərini və gələcəyə dair məqsədlərini dəyərləndirmək üçün əlamətdar gündür. Bu tarix Konstitusiyanın qəbulunun tarixi əhəmiyyətini xatırlatmaqla yanaşı, onun prinsiplərinin dəyişən ictimai və iqtisadi şəraitdə qorunmasının vacibliyini də diqqətə çatdırır.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ölkənin gələcək inkişafının hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirən fundamental sənəddir. Onun prinsiplərinə uyğun idarəçilik, insan hüquqlarının qorunması, iqtisadi münasibətlərin hüquqi tənzimlənməsi və hüquqi maarifləndirmənin gücləndirilməsi dövlətin dayanıqlı inkişafına xidmət edir. Konstitusion dəyərlərin qorunması və müasir çağırışlara uyğun hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi Azərbaycanın müstəqil dövlətçilik ənənələrinin davam etdirilməsi üçün mühüm şərtlərdən biridir.
Yasəmən Quliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəaı
