Hər bir xalqın milli kimliyi onun tarixi yaddaşı, mədəni irsi, mənəvi dəyərləri və dövlətçilik ənənələri ilə formalaşır. Bu dəyərlərin müasir dövlətin hüquqi sistemində ifadə olunması isə milli birliyin və ictimai həmrəyliyin qorunmasında mühüm rol oynayır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. O, dövlətin hüquqi quruluşunu müəyyən etməklə yanaşı, müstəqillik, suverenlik, xalq hakimiyyəti və insan hüquqlarına hörmət kimi prinsipləri vahid hüquqi çərçivədə birləşdirir.
Azərbaycanın müasir dövlətçilik modeli milli tarixi təcrübə ilə müasir hüquqi idarəetmə prinsiplərinin qarşılıqlı əlaqəsi əsasında inkişaf etmişdir. Xalqımızın müstəqillik arzusu, milli dövlətçilik ənənələrinə bağlılığı və öz gələcəyini sərbəst müəyyən etmək istəyi müstəqil dövlətin hüquqi əsaslarının yaradılmasını zəruri etmişdir. Bu zərurət 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq referendumu ilə qəbul edilmiş Konstitusiyada öz əksini tapmışdır. Sənədin hazırlanması ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən dövlət quruculuğu prosesinin mühüm tərkib hissəsi olmuşdur.
Konstitusiyanın ideoloji mahiyyəti, ilk növbədə, müstəqil dövlətin təməl prinsiplərini müəyyənləşdirməsində ifadə olunur. Dövlət suverenliyi, ərazi bütövlüyü, xalqın hakimiyyət mənbəyi olması və insan hüquqlarının tanınması Azərbaycanın siyasi inkişafının əsas istiqamətlərini müəyyən edən dəyərlərdir. Bu prinsiplər milli maraqların qorunması ilə hüquqi dövlət quruculuğu arasında əlaqə yaradır. Beləliklə, Konstitusiya dövlətin yalnız hüquqi sənədi deyil, həm də milli dövlətçilik düşüncəsinin mühüm ifadə vasitəsidir.
Milli ideologiyanın əsas funksiyalarından biri cəmiyyətdə ortaq dəyərlər və ümumi məqsədlər ətrafında birliyi möhkəmləndirməkdir. Azərbaycan Konstitusiyasında təsbit edilmiş prinsiplər bütün vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunmasını, qanun qarşısında bərabərliyini və dövlətin müstəqilliyinin müdafiəsini nəzərdə tutur. Bu yanaşma ictimai münasibətlərdə hüquqi bərabərliyin təmin edilməsinə və müxtəlif sosial qrupların ümumi dövlətçilik məkanında birləşməsinə şərait yaradır.
Konstitusion dəyərlərin milli ideologiya ilə əlaqəsi vətəndaşlıq məsuliyyətində də özünü göstərir. Vətəndaşın dövlətə münasibəti yalnız hüquqlardan istifadə etməklə məhdudlaşmır; qanunlara əməl etmək, digər şəxslərin hüquqlarına hörmət göstərmək və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşımaq da bu münasibətin mühüm hissəsidir. Dövlətçilik şüurunun formalaşması insanların ölkənin hüquqi əsaslarını anlaması və milli maraqlarla ictimai məsuliyyət arasındakı əlaqəni dərk etməsi ilə sıx bağlıdır.
Azərbaycanın dövlətçilik tarixində milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və müasir idarəçilik sisteminin formalaşdırılması bir-birini tamamlayan istiqamətlər olmuşdur. Konstitusiyada insan ləyaqətinə, hüquq bərabərliyinə və dövlət suverenliyinə verilən əhəmiyyət cəmiyyətin inkişafında hüquqi meyarların rolunu artırır. Eyni zamanda, milli mədəniyyətə, tarixi irsə və dövlətçilik ənənələrinə bağlılıq ictimai həmrəyliyin qorunmasına kömək edir. Bu dəyərlərin uzlaşdırılması müstəqil Azərbaycanın inkişaf modelinin əsas xüsusiyyətlərindən biridir.
Milli ideologiyanın davamlılığı onun yeni nəsillərə ötürülməsindən də asılıdır. Gənclərin Konstitusiyanın mahiyyəti, Azərbaycanın dövlətçilik tarixi və hüquqi dövlət prinsipləri haqqında biliklərinin artırılması onların vətəndaşlıq mövqeyinin formalaşmasına təsir göstərir. Təhsil müəssisələrində hüquqi maarifləndirmənin genişləndirilməsi, tarixi hadisələrin obyektiv öyrənilməsi və milli dəyərlərin izah edilməsi gənclərin dövlətə və cəmiyyətə münasibətində məsuliyyətli yanaşmanı təşviq edir.
Konstitusiya ilə milli ideologiya arasındakı əlaqə dövlətin gələcək inkişaf hədəflərinin müəyyənləşdirilməsində də əhəmiyyətlidir. İqtisadi tərəqqi, sosial rifah, elmi inkişaf və ictimai sabitlik hüquqi əsaslar üzərində qurulduqda daha dayanıqlı xarakter alır. Dövlət siyasətinin konstitusion prinsiplərlə uzlaşdırılması milli maraqların qorunması ilə vətəndaş hüquqlarının təmin edilməsi arasında tarazlığın yaradılmasına imkan verir.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü milli dövlətçilik dəyərlərinin hüquqi əsaslarını bir daha diqqətə çatdırır. Bu tarix Azərbaycan xalqının müstəqil dövlət qurmaq iradəsinin, hüquqi sistem yaratmaq əzminin və milli maraqları qorumaq məqsədinin tarixi ifadəsidir. Konstitusiyanın prinsiplərinin öyrənilməsi və gündəlik həyatda rəhbər tutulması cəmiyyətin hüquqi mədəniyyətini gücləndirir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası milli ideologiya ilə hüquqi dövlət quruculuğu arasında mühüm əlaqə yaradan fundamental sənəddir. O, müstəqilliyin hüquqi əsaslarını müəyyən etməklə yanaşı, dövlətçilik düşüncəsinin, vətəndaşlıq məsuliyyətinin və ictimai həmrəyliyin inkişafına istiqamət verir. Bu prinsiplərin qorunması milli kimliyin davamlılığı və Azərbaycanın müstəqil inkişaf yolunun hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Kazım Kazımlı,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
