Cəbrayıl Azərbaycan xalqının yaddaşında özünəməxsus yeri olan bölgələrdəndir. Rayonun tarixi, təbiəti, yaşayış məntəqələri və burada formalaşmış sosial-mədəni mühit uzun illər boyu bu ərazinin ölkənin həyatında mühüm rol oynamasını təmin edib. Lakin XX əsrin sonlarında baş verən hərbi-siyasi hadisələr Cəbrayılın inkişafını dayandırdı və rayon sakinlərini doğma torpaqdan uzaq saldı.
1993-cü il avqustun 23-də Cəbrayıl rayonunun Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilməsi ilə rayon üçün ağır bir dövr başladı. İşğala qədər Cəbrayıl rayonu 1 şəhər, 4 qəsəbə və 92 kəndi əhatə edirdi. Bu yaşayış məntəqələrinin hər birinin öz tarixi, insan taleləri və sosial həyatı vardı. İşğal həmin həyat tərzini pozdu, əhalinin böyük hissəsi məcburi köçkün vəziyyətinə düşdü.
Cəbrayıl sakinlərinin doğma torpaqlara bağlılığı sonrakı illərdə də davam etdi. Məcburi köçkün ailələri müxtəlif bölgələrdə yaşasalar da, öz yurdlarının xatirəsini qorudular. Cəbrayılın kəndlərinin adları, şəhərin küçələri, uşaqlıq xatirələri və doğma evlərə qayıtmaq arzusu ailələrin yaddaşında nəsildən-nəslə ötürüldü.
Azərbaycanın dövlət siyasətində ərazi bütövlüyünün bərpası məsələsi uzun müddət əsas prioritetlərdən biri oldu. Diplomatik fəaliyyətlə yanaşı, ölkənin müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində də mühüm işlər görüldü. Güclü iqtisadiyyat, müasir ordu və dövlətin ardıcıl strategiyası Azərbaycanın qarşıya qoyduğu məqsədlərə doğru irəliləməsinə imkan verdi.
2020-ci ildə Vətən müharibəsinin başlaması Cəbrayıl üçün də dönüş nöqtəsinə çevrildi. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi əməliyyatlar nəticəsində Cəbrayıl rayonunun əraziləri işğaldan azad edildi. Şəhərin azadlığı uzun illər davam edən həsrətin sona çatması kimi qəbul olundu. Bu hadisə Cəbrayıl sakinləri ilə yanaşı, bütün Azərbaycan cəmiyyətində böyük sevinc yaratdı.
Cəbrayılın azad edilməsi ilə rayonun qarşısında tamamilə yeni vəzifələr dayandı. Müharibənin dağıtdığı infrastrukturun yenilənməsi, ərazilərin minalardan təmizlənməsi, təhlükəsizliyin təmin olunması, yolların çəkilməsi və yaşayış üçün zəruri şəraitin yaradılması genişmiqyaslı fəaliyyət tələb edirdi.
Bu prosesin ən mühüm istiqamətlərindən biri şəhərin yenidən qurulmasıdır. Yeni Cəbrayıl müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında formalaşdırılır. Yaşayış binaları ilə yanaşı, məktəblər, sosial obyektlər, ictimai məkanlar və digər infrastrukturun yaradılması şəhərin tamhüquqlu yaşayış məkanına çevrilməsinə hesablanır.
Qayıdış proqramı Cəbrayılın gələcəyində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İnsanların doğma yurdlarına qayıtması yalnız fiziki köç prosesindən ibarət deyil. Qayıdışla birlikdə sosial həyat, məşğulluq, təhsil, səhiyyə, sahibkarlıq və gündəlik şəhər infrastrukturu da yenidən qurulur. Bu baxımdan Cəbrayılın dirçəlişi kompleks xarakter daşıyır.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərin iqtisadi potensialının istifadəyə verilməsi Cəbrayıl üçün də yeni imkanlar açır. Aqrar fəaliyyətin genişləndirilməsi, biznes təşəbbüslərinin dəstəklənməsi, logistika imkanlarının inkişaf etdirilməsi və yeni iş yerlərinin yaradılması rayonun iqtisadi həyatının canlanmasına şərait yaradır.
Cəbrayılın gələcəyində gənclərin xüsusi rolu olacaq. Doğma yurda qayıdan yeni nəsil şəhərin sosial və iqtisadi həyatının formalaşmasında fəal iştirak edə bilər. Təhsil və məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsi gənclərin öz rayonlarında qalmasına və burada yeni təşəbbüslər həyata keçirməsinə mühüm zəmin yaradır.
4 Oktyabr – Cəbrayıl Şəhəri Günü bu baxımdan yalnız tarixi hadisənin xatırlanması ilə məhdudlaşmır. Bu gün Cəbrayılın keçmişinin, azadlığının və gələcək inkişafının birlikdə düşünülməsi üçün mühüm bir tarixdir. Şəhərin işğal illərində yaşadığı çətinliklər yadda saxlanılır, azadlıq uğrunda canından keçənlərin xatirəsi ehtiramla yad edilir.
Cəbrayılın bugünkü siması dəyişməkdədir. İşğalın dağıdıcı izlərinin yerini yeni tikililər, yollar və müasir infrastruktur tutur. Bir zamanlar həyatın dayandığı ərazilərdə yenidən yaşayış mühiti yaradılır. Bu dəyişikliklər doğma torpaqlara qayıdış prosesinin real nəticələrini nümayiş etdirir.
Cəbrayılın yeni tarixinin əsas səhifələri indi yazılır. Bu tarixdə həm keçmişin ağrısı, həm azadlığın sevinci, həm də gələcəyə yönəlmiş quruculuq iradəsi öz əksini tapır. Şəhərin qarşısında duran əsas məqsəd onu insanların rahat və təhlükəsiz yaşadığı, iqtisadi fəallığın və sosial həyatın inkişaf etdiyi müasir yaşayış məkanına çevirməkdir.
Turanə Əmiraslanova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
