Dünya xalqlarının tarixi inkişaf yolu, milli-mənəvi dəyərləri və mədəni ənənələri bir-birindən fərqlənsə də, onların ortaq arzuları və məqsədləri çoxdur. Sülh şəraitində yaşamaq, gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz mühit yaratmaq, rifahı yüksəltmək və öz mədəni irsini qorumaq bütün cəmiyyətlər üçün əhəmiyyətli məsələlərdir. Bu ümumi maraqların reallaşdırılması isə fərqli xalqların bir-birini anlamasından və qarşılıqlı hörmət əsasında əməkdaşlıq etməsindən asılıdır. Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu məhz bu prinsiplərin təşviqinə xidmət edən beynəlxalq platforma kimi seçilir.
Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda səsləndirdiyi fikirlər mədəniyyətlərarası münasibətlərin müasir dünyanın inkişafında tutduğu yeri bir daha göstərmişdir. Forumun mədəniyyətlərarası əlaqələrin və əlaqədar məsələlərin həlli üçün səmərəli platformaya çevrilməsi müxtəlif cəmiyyətlər arasında dialoqun genişləndirilməsinə olan ehtiyacın artdığını nümayiş etdirir. Bu təşəbbüs mədəni fərqliliklərin qorunması ilə ümumbəşəri dəyərlərin təşviqini uzlaşdıran yanaşmanın əhəmiyyətini ön plana çıxarır.
Mədəni müxtəliflik insanlığın zənginliyidir. Hər bir xalqın ədəbiyyatı, musiqisi, incəsənəti, memarlığı, dili və adət-ənənələri bəşəriyyətin ortaq mədəni xəzinəsinə özünəməxsus töhfə verir. Bu sərvətlərin qorunması yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, beynəlxalq ictimaiyyətin də məsuliyyətidir. Mədəni irsə hörmət göstərilməsi xalqların özünəməxsusluğunun saxlanmasına, tarixi yaddaşın yaşadılmasına və gələcək nəsillərin müxtəlif mədəniyyətləri daha dərindən tanımasına imkan yaradır.
Bununla yanaşı, mədəni müxtəlifliyin mövcudluğu öz-özlüyündə qarşılıqlı anlaşmaya zəmanət vermir. Fərqli cəmiyyətlər arasında münasibətlərin sağlam inkişafı üçün maarifləndirmə, açıq ünsiyyət və qarşılıqlı etimad vacibdir. Bəzən tarixi hadisələrə dair fərqli yanaşmalar, stereotiplər və yanlış məlumatlar xalqlar arasında anlaşılmazlıqlara səbəb olur. Belə hallarda dialoq mövcud fikir ayrılıqlarının müzakirə edilməsi, qarşı tərəfin mövqeyinin öyrənilməsi və ortaq həll yollarının axtarılması üçün imkan yaradır.
Azərbaycanın tarixi təcrübəsi müxtəlif mədəniyyətlərin yanaşı yaşamasının mümkünlüyünü nümayiş etdirən nümunələrdəndir. Ölkəmizdə fərqli dini icmaların və etnik qrupların mövcudluğu, onların milli həyatın müxtəlif sahələrində iştirakı multikultural mühitin formalaşmasına təsir göstərmişdir. Bu təcrübənin beynəlxalq platformalarda təqdim olunması Azərbaycanın mədəniyyətlərarası dialoqun inkişafına verdiyi töhfənin mühüm istiqamətidir.
Dini dözümlülük qarşılıqlı hörmətin əsas elementlərindən biridir. İnsanların dini inanclarına görə ayrı-seçkiliyə məruz qalmaması, ibadət və vicdan azadlığının qorunması, dini icmalar arasında normal münasibətlərin inkişafı cəmiyyətin sabitliyinə müsbət təsir göstərir. Eyni zamanda, müxtəlif dinlərə mənsub insanların bir-birinin inancları haqqında düzgün məlumat əldə etməsi yanlış təsəvvürlərin azalmasına kömək edir. Dialoq bu sahədə ortaq mənəvi dəyərlərin müəyyənləşdirilməsi və qarşılıqlı anlayışın gücləndirilməsi üçün mühüm vasitədir.
Təhsil sistemi mədəniyyətlərarası münasibətlərin formalaşmasında xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Şagirdlərin və tələbələrin müxtəlif xalqların tarixi və mədəniyyəti haqqında məlumatlandırılması onların dünyagörüşünü genişləndirir. Xarici ölkələrdə təhsil proqramları, tələbə mübadiləsi, beynəlxalq elmi layihələr və mədəni tədbirlər gənclərin müxtəlif cəmiyyətlərlə birbaşa ünsiyyət qurmasına şərait yaradır. Bu təmaslar insanlara fərqlilikləri yalnız nəzəri məlumatlar əsasında deyil, şəxsi təcrübə vasitəsilə anlamaq imkanı verir.
Müasir informasiya texnologiyaları mədəniyyətlərarası əlaqələrin genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar açır. Rəqəmsal platformalar vasitəsilə insanlar dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən hadisələr haqqında məlumat əldə edir, mədəni irs nümunələri ilə tanış olur və beynəlxalq müzakirələrdə iştirak edirlər. Bununla yanaşı, rəqəmsal mühitdə yanlış məlumatların sürətlə yayılması, nifrət nitqi və ayrı-seçkiliyi təşviq edən məzmunlar da ciddi problemlər yaradır. Buna görə də informasiya savadlılığının artırılması və məsuliyyətli ünsiyyət mədəniyyətinin təşviqi mühüm vəzifələrdəndir.
Mədəniyyətlərarası dialoq yalnız dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. İctimai birliklər, universitetlər, mədəniyyət müəssisələri, yaradıcı insanlar və media da bu prosesdə fəal iştirak etməlidirlər. Müxtəlif xalqların sənət nümunələrinin nümayişi, beynəlxalq festivallar, elmi konfranslar və ortaq yaradıcılıq layihələri xalqlar arasında əlaqələrin inkişafına xidmət edir. Bu tədbirlər mədəni müxtəlifliyi daha geniş auditoriyaya təqdim etməklə yanaşı, insanları birləşdirən ortaq dəyərləri də üzə çıxarır.
Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun əsas üstünlüklərindən biri mədəniyyət məsələlərini beynəlxalq münasibətlərin digər istiqamətləri ilə əlaqəli şəkildə müzakirə etməsidir. Çünki qarşılıqlı anlaşma sülh, təhlükəsizlik və davamlı inkişaf üçün mühüm zəmin yaradır. Xalqlar arasında etimadın möhkəmləndirilməsi siyasi fikir ayrılıqlarının konstruktiv müzakirəsinə, humanitar əməkdaşlığın genişlənməsinə və gələcək nəsillərin daha açıq dünyagörüşü ilə yetişməsinə kömək edir.
Nəticə etibarilə, mədəni müxtəlifliyin qorunması və qarşılıqlı hörmətin gücləndirilməsi müasir dünyanın əsas ehtiyaclarındandır. Prezident İlham Əliyevin forumda səsləndirdiyi fikirlər bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini bir daha vurğulayır. Müxtəlif mədəniyyətlərin nümayəndələrini bir araya gətirən Forum xalqlar arasında etimadın möhkəmlənməsinə, ortaq problemlərin həllinə və ümumbəşəri dəyərlərin təşviqinə xidmət edir. Qarşılıqlı hörmətə əsaslanan dialoq isə daha sabit və harmonik beynəlxalq münasibətlərin formalaşmasının mühüm şərtidir.
Kazım Kazımlı,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
