Məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyi hüquqi dövlətin mövcudluğunu təmin edən ən mühüm institusional prinsiplərdən biridir. Ədalət mühakiməsinin siyasi, inzibati və digər kənar təsirlərdən qorunması vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsi, qanunun aliliyinin təmin olunması və dövlət orqanlarının fəaliyyətinə hüquqi nəzarətin həyata keçirilməsi baxımından vacibdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyini dövlət quruluşunun fundamental prinsiplərindən biri kimi müəyyən edib.
1995-ci il Konstitusiyası hakimiyyət bölgüsü prinsipini təsbit etməklə məhkəmə hakimiyyətinin ayrıca dövlət hakimiyyəti qolu kimi fəaliyyət göstərməsinin hüquqi əsaslarını yaratdı. Məhkəmələrin səlahiyyətləri, hakimlərin statusu və ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi ilə bağlı əsas prinsiplər Əsas Qanunda öz əksini tapdı. Bu yanaşma hüquqi mübahisələrin qanun əsasında həllinə və vətəndaşların məhkəmə müdafiəsi hüququnun təmin edilməsinə xidmət edir.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə müstəqil Azərbaycanın hüquq sisteminin formalaşdırılması prosesində məhkəmə-hüquq islahatları mühüm yer tuturdu. Yeni qanunvericilik bazasının yaradılması, məhkəmə institutlarının fəaliyyətinin yenilənməsi və hüquqi prosedurların təkmilləşdirilməsi dövlət idarəçiliyində qanunçuluğun möhkəmləndirilməsinə yönəlmişdi.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə sonrakı dövrdə məhkəmə sisteminin modernləşdirilməsi, elektron məhkəmə imkanlarının genişləndirilməsi və hüquqi xidmətlərin əlçatanlığının artırılması istiqamətində addımlar atılıb. Məhkəmə proseslərinin rəqəmsallaşdırılması, inzibati prosedurların sadələşdirilməsi və vətəndaşların müraciət imkanlarının genişləndirilməsi bu sahədə institusional inkişafın mühüm istiqamətləridir.
Məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyi yalnız qanunvericilikdə təsbit edilmiş təminatlarla deyil, onların praktikada səmərəli tətbiqi ilə reallaşır. Ədalətli məhkəmə araşdırması, hüquqi bərabərlik və qərarların qanun əsasında qəbul edilməsi cəmiyyətin dövlətə etimadını gücləndirir. Konstitusiyanın bu sahədə müəyyən etdiyi prinsiplər Azərbaycanın hüquqi dövlət modelinin davamlı inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Zakir Şahverdi,
YAP Nizami rayon təşkilatının fəalı
