Azərbaycan xalqının tarixində elə şəhərlər var ki, onların adı yalnız coğrafi məkanı deyil, bütöv bir xalqın milli kimliyini, mədəniyyətini və azadlıq mübarizəsini ifadə edir. Şuşa da məhz belə şəhərlərdən biridir. Qarabağın incisi, Azərbaycanın qədim mədəniyyət beşiyi olan Şuşa xalqımızın tarixində xüsusi yer tutur. 8 Noyabr – Şuşa şəhəri günü isə bu müqəddəs şəhərin işğaldan azad edilməsinin və tarixi ədalətin bərpasının rəmzi kimi qeyd olunur.
Şuşa 1752-ci ildə Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən salınmışdır. Şəhər özünün əlverişli coğrafi mövqeyi, təbii müdafiə imkanları və zəngin mədəni irsi ilə tarix boyu mühüm əhəmiyyət daşımışdır. Uzun illər ərzində Şuşa Azərbaycanın ictimai-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır. Burada formalaşan zəngin ədəbi və musiqi mühiti şəhəri bütün Şərq dünyasında tanıtmışdır.
Şuşa Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafında əvəzsiz xidmətləri olan görkəmli şəxsiyyətlərin vətənidir. Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xan Şuşinski, Cabbar Qaryağdıoğlu, Natəvan kimi sənətkarların adları bu şəhərin mədəni zənginliyini nümayiş etdirir. Şuşa həm də Azərbaycan muğam sənətinin mühüm mərkəzlərindən biri olmuşdur. Şəhərin tarixi abidələri, məscidləri, məhəllələri, qala divarları və memarlıq nümunələri xalqımızın əsrlər boyu yaratdığı zəngin irsin göstəricisidir.
1992-ci il mayın 8-də Şuşa Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Bu hadisə Azərbaycan xalqının yaddaşında ağır faciə kimi qalmışdır. İşğal nəticəsində şəhərin tarixi-mədəni irsinə ciddi ziyan dəymiş, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, mədəniyyət nümunələri talan edilmişdir. Şuşanın işğalı yalnız bir şəhərin itirilməsi deyil, həm də xalqımızın milli-mənəvi dəyərlərinə vurulan ağır zərbə idi. Lakin Azərbaycan xalqı heç zaman öz doğma torpaqlarından imtina etməmiş, Şuşanın azad olunacağına inamını qoruyub saxlamışdır.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu işğal altında olan torpaqlarımızın azad edilməsi uğrunda əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Döyüşlər zamanı Azərbaycan əsgər və zabitləri böyük qəhrəmanlıq, iradə və fədakarlıq nümayiş etdirdilər.
Noyabrın 8-də Şuşanın işğaldan azad edilməsi müharibənin taleyini həll edən ən mühüm hadisələrdən biri oldu. Şəhərin mürəkkəb relyefi və müdafiə mövqeləri nəzərə alınaraq Azərbaycan hərbçiləri xüsusi peşəkarlıq və cəsarət göstərdilər. Şuşa uğrunda aparılan döyüşlərdə əsgərlərimiz ağır şəraitdə, böyük fədakarlıq hesabına tarixi zəfərə nail oldular. Prezident İlham Əliyev 2020-ci il noyabrın 8-də xalqa müraciət edərək Şuşanın azad olunduğunu elan etdi. Bu xəbər bütün Azərbaycanda böyük sevinc və qürur hissi ilə qarşılandı.
Şuşanın azad edilməsi Azərbaycan xalqının milli birliyinin, ordumuzun gücünün və dövlətimizin qətiyyətinin parlaq təcəssümü oldu. Bu qələbə həm də xalqımızın tarixi yaddaşının və milli iradəsinin heç zaman məğlub edilə bilməyəcəyini sübut etdi.
Şuşanın azad edilməsindən sonra şəhərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanıldı. Tarixi abidələrin bərpası, yolların və infrastrukturun yenidən qurulması, yaşayış binalarının inşası, sosial obyektlərin yaradılması istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirildi. Şuşa yenidən mədəni tədbirlərin, festivalların və beynəlxalq görüşlərin məkanına çevrildi. Vaqif Poeziya Günlərinin, Xarıbülbül Musiqi Festivalının yenidən keçirilməsi şəhərin əvvəlki mədəni şöhrətinin bərpası baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
2021-ci il mayın 7-də Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Şuşa Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edildi. Həmin il iyulun 31-də isə 8 noyabr tarixinin Şuşa şəhəri günü kimi qeyd olunması barədə qərar qəbul edildi. Bu qərarlar Şuşanın Azərbaycan xalqının həyatında tutduğu xüsusi mövqenin dövlət səviyyəsində təsdiqi idi.
Bu gün Şuşa yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə regionun mühüm mədəniyyət və turizm mərkəzlərindən birinə çevrilməkdədir. Şəhərin beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi onun tarixi və mədəni əhəmiyyətini dünyaya nümayiş etdirir.
8 Noyabr – Şuşa şəhəri günü hər bir azərbaycanlı üçün qürur, sevinc və milli birlik günüdür. Bu tarix bizə Vətən sevgisinin, əzmkarlığın və birliyin ən çətin sınaqlardan belə qalib çıxmağa imkan verdiyini xatırladır. Şuşanın azadlığı uğrunda canlarından keçən şəhidlərimizin xatirəsi xalqımızın yaddaşında daim yaşayacaqdır. Şuşa bu gün azad, abad və yenidən qurulan Azərbaycan şəhəri kimi gələcəyə doğru addımlayır. Onun hər küçəsi, hər daşı və hər abidəsi xalqımızın tarixi qələbəsinin canlı şahididir.
Nüsrət Kərimov,
Nərimanov rayon Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin şöbə müdiri, ƏPT sədri
