İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyatın yenidən canlandırılması Azərbaycanın qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən biridir. Uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların geri qayıtması, yaşayış məntəqələrinin bərpası, sosial xidmətlərin təşkili və iqtisadi fəaliyyətin yenidən qurulması çoxşaxəli tədbirlərin həyata keçirilməsini tələb edir. Bu prosesdə yol infrastrukturu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki insanların doğma torpaqlarına qayıdışı yalnız yaşayış evlərinin tikilməsi ilə tamamlanmır. Qayıdışın davamlı olması üçün həmin ərazilərdə normal həyat şəraiti yaradılmalı, yaşayış məntəqələri arasında rahat əlaqə təmin edilməli, təhsil, səhiyyə, məşğulluq və digər xidmətlərə çıxış imkanları genişləndirilməlidir. Yeni Qubadlı–Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi də bu məqsədlərlə əlaqəli mühüm infrastruktur təşəbbüsüdür.
Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il sentyabrın 5-də imzaladığı “Yeni Qubadlı-Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi ilə bağlı tədbirlər haqqında” Sərəncam azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması istiqamətində dövlətin ardıcıl siyasətinin mühüm nümunəsidir. Sərəncamın əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, bölgənin gələcək inkişafı üçün zəruri olan nəqliyyat bağlantılarının yaradılması dövlət səviyyəsində diqqət mərkəzində saxlanılır. Qubadlı və Laçın rayonları arasında yol əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi insanların hərəkət imkanlarının yaxşılaşdırılması, tikinti və bərpa işlərinin səmərəliliyinin artırılması, eləcə də gələcək sosial-iqtisadi fəallığın dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Doğma yurda qayıdış Azərbaycan xalqı üçün sadəcə yaşayış yerinin dəyişdirilməsi deyil. Bu proses tarixi torpaqlarda həyatın bərpasını, ailələrin öz köklərinə qovuşmasını, milli-mədəni irsin qorunmasını və gələcək nəsillərin həmin ərazilərdə yaşayıb fəaliyyət göstərməsi üçün şərait yaradılmasını ehtiva edir. Qayıdışın uğurlu olması üçün insanlara təhlükəsiz və rahat yaşayış mühiti təqdim edilməlidir. Müasir yollar, etibarlı enerji təchizatı, içməli su, rabitə, təhsil və səhiyyə müəssisələri bu mühitin əsas elementləridir. Bu baxımdan yeni avtomobil yollarının çəkilməsi Böyük Qayıdış prosesinin maddi və təşkilati əsaslarının möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
Qubadlı və Laçın rayonları işğal dövründə ciddi dağıntılara məruz qalmış ərazilər sırasındadır. İşğalın nəticələrinin aradan qaldırılması böyük maliyyə, əmək və təşkilati resurslar tələb edir. Yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, yolların bərpası, sosial obyektlərin tikilməsi və mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin yaradılması bir-birindən asılı olan proseslərdir. Yeni yolun layihələndirilməsi bu genişmiqyaslı işlərin əlaqələndirilməsi və ərazidə nəqliyyat əlçatanlığının artırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır. Nəqliyyat əlaqələri nə qədər əlverişli olarsa, bərpa işlərinin təşkili, zəruri materialların daşınması və ərazilərdə həyata keçirilən layihələrin idarə olunması da bir o qədər səmərəli ola bilər.
İnsanların doğma yurdlarına qayıdaraq orada daimi yaşaması üçün məşğulluq imkanlarının yaradılması əsas şərtlərdəndir. İş yerlərinin olması ailələrin iqtisadi müstəqilliyini gücləndirir, yerli bazarın formalaşmasına və sosial həyatın canlanmasına şərait yaradır. Nəqliyyat infrastrukturu isə məşğulluqla birbaşa əlaqəlidir. Yolların yaxşılaşdırılması işçilərin yaşayış və iş yerləri arasında hərəkətini asanlaşdırır, sahibkarların fəaliyyətini genişləndirməsinə kömək edir və məhsulların daşınması üçün daha əlverişli şərait yaradır. Qubadlı–Laçın istiqamətində nəqliyyat imkanlarının inkişafı da gələcəkdə bölgənin iqtisadi fəallığının artmasına dəstək verə biləcək amillərdən biridir.
Kənd təsərrüfatı Qubadlı və Laçın rayonlarının potensialından istifadə baxımından diqqətəlayiq istiqamətlərdəndir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və bazarlara çatdırılması üçün etibarlı nəqliyyat şəbəkəsi vacibdir. Yolların əlçatanlığı təsərrüfatların fəaliyyətinə, məhsulların vaxtında daşınmasına və istehsal xərclərinin optimallaşdırılmasına təsir göstərir. Bununla yanaşı, bölgədə emal müəssisələrinin, anbarların və xidmət obyektlərinin yaradılması üçün də nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı mühüm amildir. Ərazilərdə iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsi yerli əhalinin məşğulluğuna, gəlirlərinin artmasına və məskunlaşmanın davamlılığına müsbət təsir göstərə bilər.
Yeni yol layihəsinin sosial əhəmiyyəti səhiyyə və təhsil xidmətlərinə çıxış imkanları ilə də bağlıdır. Müasir nəqliyyat infrastrukturu insanların təhsil müəssisələrinə, tibb məntəqələrinə və digər zəruri xidmətlərə daha rahat çatmasına şərait yaradır. Təcili tibbi yardımın göstərilməsi, mütəxəssislərin yaşayış məntəqələrinə çatması və müxtəlif sosial xidmətlərin təşkili baxımından yolların vəziyyəti mühüm rol oynayır. Azad edilmiş ərazilərdə yeni həyatın qurulması prosesində bu məsələlərin nəzərə alınması insanların gündəlik ehtiyaclarının ödənilməsinə və rahat yaşayış şəraitinin formalaşmasına kömək edir.
Bölgədə yolların inkişafı ailə və icma münasibətlərinin möhkəmlənməsinə də təsir göstərə bilər. Yaşayış məntəqələri arasında hərəkətin asanlaşması insanların qohumları, yaxınları və digər icma üzvləri ilə əlaqə saxlamasını asanlaşdırır. Sosial münasibətlərin bərpası isə doğma torpaqlarda həyatın yenidən qurulmasının vacib tərəflərindən biridir. Uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamış insanlar üçün öz yurdlarına qayıtmaqla yanaşı, həmin ərazilərdə sosial mühitin formalaşması, ictimai fəaliyyətin canlanması və yeni nəsillərin öz tarixi məkanları ilə əlaqəsinin möhkəmlənməsi də böyük əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən Böyük Qayıdış siyasəti azad edilmiş ərazilərin mərhələli şəkildə dirçəldilməsinə və insanların təhlükəsiz şəkildə məskunlaşmasına yönəlib. Bu siyasətin reallaşdırılması müxtəlif sahələrdə paralel tədbirlərin həyata keçirilməsini tələb edir. İnfrastrukturun qurulması, yaşayış evlərinin inşası, sosial obyektlərin yaradılması, iqtisadi fəaliyyətin təşviqi və təhlükəsizlik tədbirləri vahid məqsədə xidmət edir. Yeni Qubadlı–Laçın avtomobil yolunun tikintisi ilə bağlı Sərəncam da həmin ümumi məqsədlər sistemində özünəməxsus yer tutur. Yolun əhəmiyyəti yalnız nəqliyyat vasitələrinin hərəkətini təmin etməklə məhdudlaşmır; o, ərazidə gələcək həyatın təşkili üçün zəruri olan əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə müasir yaşayış mühitinin yaradılması zamanı əhalinin ehtiyaclarının nəzərə alınması xüsusi önəm daşıyır. İnsanlar üçün rahat və təhlükəsiz yollar, əlçatan ictimai xidmətlər, keyfiyyətli kommunal infrastruktur və iqtisadi imkanlar uzunmüddətli məskunlaşmanın əsas şərtləridir. Bu baxımdan yol layihələri yalnız tikinti göstəriciləri ilə deyil, insanların həyatına verdiyi töhfə ilə də qiymətləndirilməlidir. Yeni avtomobil yolunun yaratdığı imkanlar bölgədə həyata keçirilən digər layihələrlə uzlaşdırıldıqda sosial və iqtisadi nəticələrin daha geniş olması üçün zəmin formalaşa bilər.
Böyük Qayıdışın uğuru həmçinin ərazilərdə dayanıqlı iqtisadi sistemin qurulmasından asılıdır. Daimi yaşayışın təmin edilməsi üçün ailələrin gəlir əldə etmək imkanları genişlənməli, sahibkarlıq fəaliyyəti üçün əlverişli mühit yaradılmalı və yerli resurslardan səmərəli istifadə olunmalıdır. Nəqliyyat infrastrukturu bu proseslərin hər biri ilə əlaqəlidir. Yolların inkişafı xidmət sahələrinin genişlənməsinə, məhsulların bazarlara çıxarılmasına və iqtisadi tərəfdaşlarla əlaqələrin qurulmasına kömək edir. Bu isə regionun yalnız yaşayış məkanı kimi deyil, eyni zamanda iqtisadi baxımdan fəal ərazi kimi formalaşmasına şərait yaradır.
Yeni Qubadlı–Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi dövlətin azad edilmiş ərazilərə münasibətində uzunmüddətli yanaşmanın mövcudluğunu göstərir. Burada əsas məqsəd müvəqqəti həllər yaratmaq deyil, gələcəkdə də istifadə edilə biləcək, dəyişən ehtiyaclara cavab verən infrastruktur formalaşdırmaqdır. Belə layihələrin icrası zamanı keyfiyyət, təhlükəsizlik, iqtisadi səmərəlilik və ekoloji tələblər nəzərə alınmalıdır. Bu prinsiplərə əməl olunması yolun istismar müd
Nailə Məmmədova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
