Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən genişmiqyaslı0 bərpa və quruculuq tədbirləri dövlətin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Bu strategiyanın əsas məqsədi ərazilərin əvvəlki iqtisadi potensialını bərpa etmək, müasir infrastruktur yaratmaq, yaşayış məntəqələrini yenidən qurmaq və bölgənin ölkənin ümumi iqtisadi sisteminə inteqrasiyasını təmin etməkdir. Həmin məqsədlərə çatmaq üçün həyata keçirilən layihələr arasında avtomobil yollarının tikintisi xüsusi yer tutur. Çünki keyfiyyətli yol infrastrukturu əhalinin rahat hərəkətini təmin etməklə yanaşı, iqtisadi fəallığın artmasına, istehsal və xidmət sahələrinin genişlənməsinə, investisiya imkanlarının yaxşılaşmasına və regionlararası əlaqələrin möhkəmlənməsinə şərait yaradır.
Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il sentyabrın 5-də imzaladığı “Yeni Qubadlı-Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi ilə bağlı tədbirlər haqqında” Sərəncam bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sənəd azad edilmiş ərazilərdə nəqliyyat infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi, Qubadlı və Laçın rayonları arasında əlaqələrin daha da yaxşılaşdırılması və bölgənin gələcək sosial-iqtisadi tərəqqisi üçün zəruri şəraitin yaradılması istiqamətində dövlət siyasətinin ardıcıl xarakterini nümayiş etdirir. Yeni avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi ilə bağlı qərar Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında həyata keçirdiyi quruculuq işlərinin ayrı-ayrı layihələrdən ibarət olmadığını, ümumi inkişaf məqsədlərinə xidmət edən vahid proqram çərçivəsində reallaşdırıldığını göstərir.
Avtomobil yolları hər bir ölkənin iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayan infrastruktur elementlərindəndir. Yol şəbəkəsinin inkişafı istehsalçı ilə istehlakçı, yaşayış məntəqəsi ilə şəhər mərkəzi, sənaye və kənd təsərrüfatı müəssisələri ilə bazarlar arasında əlaqələri gücləndirir. Xüsusilə dağlıq və mürəkkəb relyefə malik ərazilərdə yeni nəqliyyat marşrutlarının yaradılması əhalinin hərəkət imkanlarının yaxşılaşdırılması və iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Qubadlı və Laçın rayonlarını əhatə edən ərazilərdə yol infrastrukturunun yenilənməsi də məhz bu ehtiyaclarla bağlıdır. Yeni yolun inşası bölgənin nəqliyyat imkanlarının artırılması, yaşayış məntəqələri arasında əlaqələrin təkmilləşdirilməsi və gələcək inkişaf layihələrinin daha səmərəli həyata keçirilməsi üçün mühüm zəmin yaradır.
Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərində infrastruktur quruculuğunun miqyası ölkənin qarşıya qoyduğu məqsədlərin genişliyini əks etdirir. Uzun illər ərzində dağıntılara məruz qalmış yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması yalnız binaların inşası ilə məhdudlaşmır. Burada yolların çəkilməsi, elektrik enerjisi və qaz təminatının yaradılması, su təchizatı sistemlərinin qurulması, rabitə imkanlarının genişləndirilməsi, sosial obyektlərin tikilməsi və iqtisadi fəaliyyət üçün əlverişli mühitin formalaşdırılması bir-birini tamamlayan istiqamətlərdir. Bu tədbirlər arasında avtomobil yolları xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Çünki yol olmadan yeni yaşayış məntəqələrinin digər bölgələrlə əlaqəsini, tikinti materiallarının daşınmasını, sosial xidmətlərin göstərilməsini və iqtisadi fəaliyyətin davamlılığını təmin etmək çətinləşir.
Yeni Qubadlı–Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi haqqında Sərəncamın imzalanması dövlətin bu məsələyə kompleks yanaşdığını göstərir. Yol layihələri əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş inkişaf hədəfləri ilə uzlaşdırıldıqda daha böyük iqtisadi və sosial nəticələr əldə etmək mümkündür. Belə layihələr ərazilərin gələcək məskunlaşma planları, sənaye və kənd təsərrüfatı potensialı, turizm imkanları və digər nəqliyyat xətləri ilə əlaqəli şəkildə qiymətləndirilməlidir. Bu baxımdan Qubadlı ilə Laçın arasında nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı təkcə iki rayonun birləşdirilməsi məsələsi deyil, bütövlükdə ərazinin iqtisadi dövriyyəyə daha fəal cəlb olunması üçün görülən tədbirlər sisteminin bir hissəsidir.
Qubadlı və Laçın Azərbaycanın tarixi, coğrafi və milli-mədəni baxımdan mühüm ərazilərindəndir. Hər iki rayonun işğaldan azad edilməsi ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası prosesində mühüm mərhələ olub. Lakin ərazilərin azad edilməsi ilə qarşıya yeni vəzifələr çıxıb. Bu vəzifələr sırasında dağıdılmış infrastrukturun bərpası, insanların doğma yurdlarına qayıdışı üçün şəraitin yaradılması, iqtisadi həyatın canlandırılması və yaşayış məntəqələrinin müasir tələblərə uyğun inkişaf etdirilməsi xüsusi yer tutur. Yeni yol layihəsi bu məqsədlərin həyata keçirilməsinə xidmət edən mühüm addımlardan biri kimi dəyərləndirilə bilər.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən bərpa işləri dövlətin siyasi iradəsini və iqtisadi resursları konkret inkişaf nəticələrinə yönəltmək əzmini nümayiş etdirir. Dövlət başçısının imzaladığı sərəncamlar, təsdiq edilən proqramlar və ayrılan maliyyə vəsaitləri quruculuq prosesinin hüquqi və təşkilati əsaslarını formalaşdırır. Yeni Qubadlı–Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi ilə bağlı qərar da bu yanaşmanın tərkib hissəsidir. Belə qərarlar infrastruktur layihələrinin icrası üçün zəruri maliyyə və idarəetmə mexanizmlərinin yaradılmasına, aidiyyəti qurumların fəaliyyətinin əlaqələndirilməsinə və işlərin planlı şəkildə həyata keçirilməsinə imkan verir.
Müasir nəqliyyat infrastrukturu iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi baxımından mühüm vasitədir. Yeni yollar regionlarda fəaliyyət göstərən sahibkarların logistika imkanlarını yaxşılaşdıra, məhsulların bazarlara çıxarılmasını asanlaşdıra və müxtəlif xidmət sahələrinin inkişafına təkan verə bilər. Yol əlaqələrinin genişlənməsi tikinti, ticarət, kənd təsərrüfatı, turizm və xidmət sektorlarında yeni imkanların yaranmasına şərait yaradır. Qubadlı və Laçın rayonlarının iqtisadi potensialının reallaşdırılması üçün də bu amillər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Nəqliyyat əlçatanlığının artması gələcəkdə yerli istehsalın inkişafı, sahibkarlıq təşəbbüslərinin genişlənməsi və iqtisadi münasibətlərin canlanması üçün əlverişli zəmin formalaşdıra bilər.
Yol infrastrukturunun inkişafı həmçinin əhalinin gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərir. Müasir və təhlükəsiz yollar insanların yaşayış məntəqələri arasında hərəkətini asanlaşdırır, təhsil və səhiyyə xidmətlərinə çıxışı yaxşılaşdırır, təcili tibbi yardım və digər xidmətlərin göstərilməsini asanlaşdıra bilir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni yaşayış məntəqələrinin salınması və insanların mərhələli şəkildə doğma yurdlarına qayıtması fonunda bu amillərin əhəmiyyəti daha da artır. Davamlı məskunlaşmanın təmin edilməsi üçün evlərin tikilməsi qədər həmin yaşayış məntəqələrinin ölkənin digər bölgələri ilə rahat və təhlükəsiz nəqliyyat əlaqəsinin qurulması da vacibdir.
Yeni Qubadlı–Laçın avtomobil yolunun tikintisi bölgənin gələcək məkan planlaşdırılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Müasir şəhərsalma və regional inkişaf yanaşmaları yolların yalnız mövcud ehtiyacları ödəməsini deyil, gələcək iqtisadi və demoqrafik dəyişikliklərə uyğun imkanlar yaratmasını tələb edir. Əhalinin artması, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, istehsal obyektlərinin yaradılması və turizm fəaliyyətinin genişlənməsi nəqliyyat şəbəkəsinə əlavə tələbat formalaşdıra bilər. Buna görə də bu gün həyata keçirilən yol layihələri gələcək onilliklərin inkişaf ehtiyacları nəzərə alınmaqla planlaşdırılmalıdır.
Sentyabrın 5-də imzalanmış Sərəncamda yolun layihələndirilməsi və tikintisi ilə bağlı tədbirlərin müəyyənləşdirilməsi dövlətin bu istiqamətdə konkret fəaliyyət mexanizmi yaratdığını göstərir. Layihələrin vaxtında və keyfiyyətlə icrası onların uzunmüddətli faydasını müəyyən edən əsas şərtlərdəndir. Yolun tikintisi zamanı texniki tələblərə riayət olunması, təhlükəsizlik standartlarının təmin edilməsi, ətraf mühitə təsirlərin nəzərə alınması və ayrılan vəsaitdən səmərəli istifadə edilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu yanaşma yaradılan infrastrukturun uzun müddət xidmət göstərməsinə və iqtisadi baxımdan səmərəli olmasına imkan verir.
Azərbaycanın nəqliyyat siyasəti ölkədaxili əlaqələrin möhkəmləndirilməsi ilə yanaşı, regional iqtisadi inteqrasiya imkanlarının genişləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Ölkənin müxtəlif iqtisadi rayonlarında nəqliyyat şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi ümumi logistika sisteminin səmərəliliyini artırır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən infrastruktur layihələri də bu ümumi yanaşmanın tərkib hissəsidir. Bölgədə yeni yolların salınması, mövcud marşrutların yenilənməsi və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi gələcəkdə iqtisadi fəaliyyətin daha geniş əraziyə yayılması üçün imkanlar yarada bilər.
İşğaldan azad edilmiş torpaqlarda həyata keçirilən quruculuq işlərinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onların gələcəyə hesablanmasıdır. Məqsəd yalnız mövcud dağıntıları aradan qaldırmaq deyil, eyni zamanda daha müasir, təhlükəsiz və dayanıqlı yaşayış mühiti yaratmaqdır. Bu yanaşma nəqliyyat infrastrukturuna da aiddir. Yeni avtomobil yolları bölgənin iqtisadi potensialını üzə çıxarmaqla yanaşı, əhalinin rahatlığını, yaşayış məntəqələrinin əlaqəliliyini və dövlət xidmətlərinin əlçatanlığını yaxşılaşdırmağa xidmət etməlidir. Qubadlı–Laçın istiqamətində həyata keçirilən layihə də bu geniş məqsədlər kontekstində xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Beləliklə, 2023-cü il sentyabrın 5-də Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncam Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində yeni inkişaf mərhələsinin mühüm infrastruktur təşəbbüslərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Yeni Qubadlı–Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılmasına, regional inkişaf imkanlarının genişləndirilməsinə və gələcək məskunlaşma prosesinin dəstəklənməsinə yönəlib. Bu layihənin əhəmiyyəti yolun öz fiziki ölçüləri ilə məhdudlaşmır. Onun əsas dəyəri Qubadlı və Laçın rayonlarının iqtisadi, sosial və məkan baxımından daha sıx əlaqələndirilməsinə, azad edilmiş ərazilərin ölkənin ümumi inkişaf sisteminə inteqrasiyasına və bölgənin gələcək tərəqqisi üçün dayanıqlı zəmin yaradılmasına xidmət etməsidir.
Ramiz Mahmudov,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
