Milli mətbuat hər bir xalqın milli kimliyinin, maariflənməsinin və ictimai fikrinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Azərbaycanın milli mətbuatının əsası 22 iyul 1875-ci ildə nəşr olunan “Əkinçi” qəzeti ilə qoyulmuşdur. Bu qəzet təkcə ilk Azərbaycan dilli mətbuat orqanı deyil, həm də xalqın elmə, təhsilə və tərəqqiyə çağırışını özündə əks etdirən mühüm maarifçilik layihəsi idi.
“Əkinçi” qəzetinin banisi görkəmli maarifçi Həsən bəy Zərdabi olmuşdur. O, yaxşı anlayırdı ki, xalqın inkişafı üçün ilk növbədə savadlanma və düzgün məlumatlandırma vacibdir. Buna görə də qəzetin əsas məqsədi sadə və anlaşıqlı dildə oxuculara elm, kənd təsərrüfatı, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və ictimai həyat haqqında faydalı məlumatlar çatdırmaq idi. Qəzetin adı da təsadüfi seçilməmişdi. “Əkinçi” sözü zəhməti, məhsuldarlığı və inkişafı simvolizə edirdi. Zərdabi bilik toxumunun cəmiyyətə səpilməsini gələcəyin inkişafı üçün ən vacib iş hesab edirdi.
Qəzetdə yalnız kənd təsərrüfatı ilə bağlı yazılar deyil, həm də cəmiyyətin problemləri, insanların hüquqları, elm və mədəniyyət məsələləri işıqlandırılırdı. Məqalələr xalqın başa düşəcəyi sadə üslubda yazılırdı ki, daha geniş oxucu kütləsi onlardan faydalana bilsin. Bu xüsusiyyət “Əkinçi”ni dövrünün digər nəşrlərindən fərqləndirirdi.
“Əkinçi” cəmi iki il –1875–1877-ci illərdə fəaliyyət göstərsə də, milli mətbuat tarixində silinməz iz buraxdı. Maddi çətinliklər, oxucu azlığı və çar hökumətinin senzurası qəzetin fəaliyyətini məhdudlaşdırdı. Nəticədə onun nəşri dayandırıldı. Lakin qəzetin ideyaları yaşayaraq sonrakı dövrlərdə nəşr olunan “Ziya”, “Kəşkül”, “Şərqi-Rus”, “Molla Nəsrəddin” və digər mətbuat orqanlarının yaranmasına güclü təsir göstərdi.
Bu gün “Əkinçi” Azərbaycan jurnalistikasının başlanğıcı və milli mətbuatın rəmzi hesab olunur. Hər il 22 iyul tarixinin Milli Mətbuat Günü kimi qeyd edilməsi də bu qəzetin tarixi əhəmiyyətinin göstəricisidir. Müasir Azərbaycan mediasının inkişafında “Əkinçi”nin qoyduğu maarifçilik, obyektivlik və xalqa xidmət prinsipləri öz aktuallığını qoruyub saxlayır.
“Əkinçi” qəzeti Azərbaycan xalqının milli oyanışında, maariflənməsində və mətbuat tarixinin formalaşmasında əvəzsiz rol oynamışdır. Həsən bəy Zərdabinin uzaqgörən fəaliyyəti nəticəsində əsası qoyulan bu qəzet gələcək nəsillərə azad fikir, doğru informasiya və milli dəyərlərə bağlılıq nümunəsi miras qoymuşdur. Buna görə də “Əkinçi” təkcə ilk qəzet deyil, həm də Azərbaycan milli mətbuatının möhkəm təməl daşı kimi tarixdə öz layiqli yerini tutmuşdur.
Siyasət Həsənov,
YAP Xəzər rayon təşkilatının məsləhətçisi
