AnalitikaGündəmSiyasət

91-lər”in müraciəti: Müstəqil dövlətçilik ideologiyasının intibahı

Azərbaycanın müstəqillik tarixində siyasi iradənin, milli düşüncənin və dövlətçilik məsuliyyətinin bir araya gəldiyi mühüm hadisələrdən biri “91-lər”in müraciəti olmuşdur. 1992-ci ildə ölkənin tanınmış ziyalıları, elm və mədəniyyət nümayəndələri, ictimai-siyasi xadimləri tərəfindən Heydər Əliyevə ünvanlanan müraciət həmin dövrün mürəkkəb reallıqlarından doğan tarixi çağırış idi. Bu müraciət Azərbaycanın gələcəyi ilə bağlı narahatlıqların ifadəsi olmaqla yanaşı, milli dövlətçiliyin qorunması və siyasi böhrandan çıxış yollarının müəyyənləşdirilməsi istiqamətində mühüm addım kimi dəyərləndirilir.

Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycanın qarşısında çoxsaylı vəzifələr dayanırdı. Dövlətin suverenliyinin qorunması, idarəçilik sisteminin formalaşdırılması, iqtisadi münasibətlərin yenidən qurulması, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi və beynəlxalq aləmdə mövqelərin möhkəmləndirilməsi təxirəsalınmaz məsələlər idi. Lakin siyasi qarşıdurmalar, hakimiyyət daxilindəki ziddiyyətlər, iqtisadi böhran və Ermənistanın hərbi təcavüzü bu prosesləri çətinləşdirirdi. Cəmiyyətdə gələcəyə dair qeyri-müəyyənlik artır, dövlət müstəqilliyinin taleyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaranırdı.

Belə bir şəraitdə ölkənin ziyalı təbəqəsinin üzərinə xüsusi məsuliyyət düşürdü. Ziyalılar cəmiyyətin intellektual potensialını təmsil etməklə yanaşı, milli maraqların müdafiəsi, ictimai düşüncənin formalaşdırılması və dövlətçilik dəyərlərinin qorunması baxımından da mühüm rol oynayırlar. “91-lər”in müraciəti bu məsuliyyətin siyasi müstəvidə ifadəsi idi. Müraciət müəllifləri Azərbaycanın üzləşdiyi problemlərin aradan qaldırılması üçün təcrübəli, prinsipial və milli maraqlara əsaslanan siyasi rəhbərliyin vacibliyini vurğulayırdılar.

Heydər Əliyevə ünvanlanan müraciətin əsas məzmunu ölkənin böhran vəziyyətindən çıxarılması, müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi və dövlət idarəçiliyində ardıcıllığın təmin olunması zərurəti ilə bağlı idi. Heydər Əliyevin əvvəlki illərdəki rəhbərlik təcrübəsi, dövlət quruculuğu sahəsindəki fəaliyyəti və siyasi proseslərə təsir imkanları müraciət müəlliflərinin ona üz tutmasının əsas səbəblərindən sayılırdı. Bu təşəbbüs cəmiyyətdə formalaşan ümumi gözləntilərin və siyasi yenilənmə istəyinin təzahürü idi.

“91-lər”in müraciəti Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranmasına aparan proseslərdə mühüm rol oynadı. Müraciətdən sonra ölkənin müxtəlif bölgələrində və ictimai mühitlərdə yeni siyasi təşkilatın yaradılması ideyası ətrafında müzakirələr genişləndi. İnsanlar milli maraqların müdafiəsini, müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsini və ölkənin gələcək inkişafının təmin olunmasını əsas məqsəd kimi qarşıya qoyan siyasi platformaya ehtiyac duyurdular. Bu ehtiyac 21 noyabr 1992-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis qurultayının keçirilməsi ilə təşkilati formaya düşdü.

Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranması müstəqil dövlətçilik ideologiyasının siyasi təşkilatlanma mərhələsi kimi də səciyyələndirilə bilər. Dövlətçilik ideologiyası yalnız müstəqillik anlayışının bəyan edilməsi ilə məhdudlaşmır. O, dövlətin suverenliyinin qorunmasını, milli maraqların müəyyənləşdirilməsini, cəmiyyətin ortaq dəyərlər ətrafında birləşdirilməsini və gələcək inkişafın əsas prinsiplərinin formalaşdırılmasını əhatə edir. 1990-cı illərin əvvəllərində məhz bu məsələlərin siyasi gündəmin mərkəzində dayanması ölkədə yeni siyasi düşüncənin formalaşmasına şərait yaratdı.

“91-lər”in təşəbbüsünün tarixi əhəmiyyəti onun cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini ümumi məqsəd ətrafında birləşdirmək cəhdi ilə də bağlıdır. Müraciətə imza atan şəxslər fərqli peşə və fəaliyyət sahələrini təmsil etsələr də, ölkənin taleyi ilə bağlı narahatlıq və dövlətçiliyin qorunması istəyi onları birləşdirirdi. Bu fakt milli məsələlərdə ortaq mövqenin formalaşdırılmasının cəmiyyət üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərirdi. Həmin dövrdə belə bir təşəbbüsün meydana çıxması siyasi proseslərdə ziyalıların mövqeyinin və ictimai məsuliyyətin rolunu bir daha nümayiş etdirdi.

1993-cü ildə Azərbaycanda siyasi vəziyyətin daha da gərginləşməsi dövlətin gələcəyi üçün ciddi təhlükələr yaratmışdı. Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı və ölkə rəhbərliyinə gəlməsi ilə dövlət idarəçiliyinin bərpası, siyasi sabitliyin təmin edilməsi və təhlükəsizlik məsələlərinin həlli istiqamətində yeni mərhələ başlandı. Bu dövrdə dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, hüquqi əsasların formalaşdırılması və iqtisadiyyatın dirçəldilməsi üçün mühüm qərarlar qəbul edildi. Ölkənin müstəqilliyinin qorunması və beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin gücləndirilməsi əsas prioritetlərə çevrildi.

Sonrakı illərdə Azərbaycanın inkişaf strategiyası iqtisadi potensialın artırılması, enerji resurslarından səmərəli istifadə, beynəlxalq tərəfdaşlıqların genişləndirilməsi və sosial rifahın yüksəldilməsi istiqamətlərini əhatə etdi. Dövlətçilik ideologiyası da zamanın tələblərinə uyğun olaraq yeni məzmun qazandı. Müstəqilliyin qorunması ilə yanaşı, güclü iqtisadiyyatın yaradılması, müdafiə qabiliyyətinin yüksəldilməsi, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması və gələcək nəsillərin vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsi mühüm məsələlər sırasında yer aldı.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və hərbi potensialının gücləndirilməsi, beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi və ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə edildi. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə və 2023-cü ildə Azərbaycanın bütün ərazisində suverenliyinin tam bərpası dövlətçilik tariximizin yeni mərhələsini müəyyənləşdirdi. Bu hadisələr milli birliyin, güclü dövlət institutlarının və uzunmüddətli strateji planlaşdırmanın əhəmiyyətini göstərdi.

“91-lər”in müraciətinə tarixi baxış onu yalnız konkret siyasi şəraitdə verilmiş qərar kimi deyil, həm də cəmiyyətin məsuliyyətli mövqe nümayiş etdirməsinin nümunəsi kimi qiymətləndirməyə imkan verir. Müraciətin meydana çıxdığı dövr göstərdi ki, dövlətin çətin sınaqlarla üzləşdiyi vaxtlarda ictimai düşüncə, siyasi təcrübə və milli maraqlar ətrafında həmrəylik xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu təşəbbüs Azərbaycanın müstəqillik tarixində siyasi təşkilatlanmanın və dövlətçilik ideyalarının inkişafında mühüm mərhələ olaraq qalır.

Bu gün “91-lər”in müraciətinin tarixi əhəmiyyəti milli dövlətçilik şüurunun formalaşması, ziyalıların ictimai məsuliyyəti və müstəqilliyin qorunması naminə birgə fəaliyyətin vacibliyi kontekstində dəyərləndirilir. Həmin hadisə Azərbaycan cəmiyyətinə bir daha xatırladır ki, dövlətin möhkəmlənməsi üçün yalnız siyasi qərarlar deyil, həm də ictimai inam, milli həmrəylik və gələcəyə dair aydın baxış zəruridir. Müstəqil dövlətçilik ideologiyasının inkişafı da məhz bu dəyərlərin qorunması və yeni nəsillərə ötürülməsi i

Nailə Məmmədova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı

 

Oxşar Xəbərlər

Back to top button