AnalitikaGündəmSiyasət

Ağdam – yaddaşımızda yaşayan, sabaha inamla addımlayan şəhər

Bəzi şəhərlər öz tarixi ilə, bəziləri memarlıq nümunələri və mədəni irsi ilə, digərləri isə insanların həyatında yaratdığı dərin izlərlə seçilir. Ağdam bütün bu xüsusiyyətləri özündə birləşdirən, Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yer tutan şəhərlərdən biridir. Onun taleyi torpağa bağlılığın, doğma yurda sədaqətin, çətinliklər qarşısında sınmayan iradənin və gələcəyə inamın ifadəsidir. Ağdam haqqında düşünmək həm keçmişin zənginliyini xatırlamaq, həm də ağır tarixi hadisələrin insan həyatına təsirini anlamaq deməkdir. Bu gün şəhərin yenidən qurulması həmin tarixi yaddaşın yeni həyatla birləşməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Ağdamın tarixi Qarabağın ümumi inkişaf yolu ilə sıx bağlıdır. Bu ərazi müxtəlif dövrlərdə insanların məskunlaşdığı, təsərrüfat fəaliyyəti ilə məşğul olduğu və sosial münasibətlərin formalaşdığı məkanlardan biri olub. Rayonun təbii şəraiti, geniş düzənlikləri və kənd təsərrüfatı üçün əlverişli imkanları əhalinin həyat tərzinə təsir göstərib. Əkinçilik, heyvandarlıq və yerli ticarət insanların əsas məşğuliyyətləri sırasında yer alıb. Zəhmətlə qazanılan çörəyə, ailə dəyərlərinə və qarşılıqlı yardıma verilən önəm Ağdam cəmiyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb.

Şəhərin keçmişini yalnız tarixi hadisələrin ardıcıllığı ilə izah etmək mümkün deyil. Ağdamın əsl tarixini burada yaşamış insanların gündəlik həyatında, ailə ənənələrində, uşaqlıq xatirələrində və ictimai münasibətlərində axtarmaq lazımdır. Bir vaxtlar səhərlər işə gedən insanların addımları, məktəbə tələsən uşaqların səsi, bazarlarda aparılan alış-veriş, ailə məclislərində səslənən söhbətlər şəhərin canlı mənzərəsini yaradırdı. Hər bir məhəllənin özünəməxsus həyatı, hər bir ailənin öz xatirələri var idi. Bu sadə görünən gündəlik hadisələr əslində şəhərin mənəvi sərvətini təşkil edirdi.

Ağdamın mədəni kimliyi Qarabağın zəngin irsindən qaynaqlanır. Musiqiyə, poeziyaya, xalq yaradıcılığına və sənətkarlığa bağlılıq bölgənin mənəvi həyatında mühüm yer tutur. Ağdamda da bu ənənələr insanların dünyagörüşünün formalaşmasına və milli dəyərlərin qorunmasına təsir göstərib. Mədəniyyət yalnız səhnədə təqdim olunan sənət nümunələrindən ibarət deyil. O, insanların danışığında, davranışında, qonağa münasibətində, bayram mərasimlərində və ailə tərbiyəsində yaşamağa davam edir. Buna görə də Ağdamın mədəni irsini qorumaq onun tarixini, insanlarını və həyat fəlsəfəsini yaşatmaq deməkdir.

Şəhərin inkişafında təhsil və ictimai həyatın da mühüm rolu olub. Təhsil müəssisələri gənclərin bilik əldə etməsinə, dünyagörüşünün genişlənməsinə və cəmiyyətin inkişafında iştirak etməsinə şərait yaradıb. Müxtəlif sahələrdə çalışan insanlar öz əmək fəaliyyəti ilə Ağdamın iqtisadi və sosial həyatına töhfə veriblər. Müəllimlər, həkimlər, mühəndislər, kənd təsərrüfatı işçiləri, sənətkarlar və digər peşə sahibləri şəhərin gündəlik fəaliyyətini təmin edən qüvvə olublar. Bu insanların zəhməti Ağdamın yalnız yaşayış məntəqəsi deyil, həm də inkişaf edən sosial mühit kimi formalaşmasına kömək edib.

1993-cü ildə Ağdam şəhərinin işğal olunması həmin həyatın qəfil və faciəli şəkildə dayanmasına səbəb oldu. İyulun 23-də baş verən işğal nəticəsində sakinlər öz evlərini tərk etməyə məcbur qaldılar. Onların bir çoxu doğma şəhərə qayıdacaqları günü gözləyərək uzun illər başqa bölgələrdə yaşadı. Şəhərin küçələri, yaşayış binaları, ictimai obyektləri və mədəniyyət məkanları dağıntılara məruz qaldı. Bir vaxtlar insanların əmək və ünsiyyət məkanı olan ərazilər xarabalığa çevrildi. Ağdamın yaşadığı faciə Azərbaycan xalqının yaddaşında işğalın ağır nəticələrinin simvollarından biri kimi qaldı.

Məcburi köçkünlük insanlardan yalnız yaşayış yerini dəyişməyi deyil, bütöv həyat tərzini yenidən qurmağı tələb edirdi. Ailələr yeni şəraitə uyğunlaşmalı, yaşayış və məşğulluq problemlərini həll etməli, uşaqların təhsilini davam etdirməli idilər. Bir çox insan üçün ən çətin məsələ doğma yurddan uzaqda yaşamaq, yaxınlarının məzarlarını ziyarət edə bilməmək və illərlə qurduğu həyatın dağıldığını görmək idi. Bununla belə, Ağdam sakinləri doğma şəhərlə bağlı xatirələrini qorudular. Onlar övladlarına yaşadıqları məhəllələrdən, ailə evlərindən, məktəb illərindən və Ağdamın əvvəlki həyatından danışdılar. Bu xatirələr şəhərin mənəvi varlığını yaşadan vasitəyə çevrildi.

İşğal illərində Ağdamın adı həm də geri qayıdış ümidi ilə bağlı idi. İnsanlar öz yurdlarının azad ediləcəyinə, dağıdılmış evlərin yenidən qurulacağına və şəhərin əvvəlki həyatına qovuşacağına inanırdılar. Bu inam yalnız şəxsi arzu deyildi; o, Azərbaycan xalqının ərazi bütövlüyünün bərpasına olan ümumi iradəsinin bir hissəsi idi. Dövlətin siyasi və diplomatik səyləri, ordunun güclənməsi və xalqın birliyi bu məqsədə doğru atılan addımların əsasını təşkil etdi.

2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılan Zəfər Azərbaycanın tarixində yeni mərhələ açdı. Noyabrın 20-də Ağdam rayonunun Azərbaycana qaytarılması şəhərin gələcəyi baxımından tarixi hadisə oldu. Uzun illər doğma yurdunun həsrəti ilə yaşayan insanlar üçün bu xəbər böyük sevinc və ümid mənbəyinə çevrildi. Lakin şəhərin azad olunması qarşıda duran çətin və məsuliyyətli işlərin yalnız başlanğıcı idi. Dağıntıların miqyası, infrastrukturun yararsız vəziyyəti və minalarla çirklənmiş ərazilər genişmiqyaslı bərpa tədbirlərini zəruri edirdi.

Azad edilmiş Ağdamda aparılan yenidənqurma işləri şəhərin gələcək həyatını formalaşdırmağa yönəlib. İlk növbədə ərazilərin təhlükəsizliyinin təmin olunması, yolların və kommunikasiya xətlərinin qurulması, yaşayış məkanlarının planlaşdırılması və sosial infrastrukturun yaradılması mühüm vəzifələr kimi qarşıya qoyulub. Müasir şəhərsalma yanaşmaları əsasında həyata keçirilən layihələr Ağdamın yeni simasını müəyyənləşdirir. Bu prosesdə məqsəd insanların rahat yaşayacağı, işləyəcəyi, təhsil alacağı və istirahət edəcəyi əlverişli şəhər mühiti formalaşdırmaqdır.

Ağdamın yenidən qurulması həm də iqtisadi imkanların genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Şəhər və rayonun kənd təsərrüfatı potensialı, əlverişli coğrafi mövqeyi, istehsal və xidmət sahələrinin inkişaf etdirilməsi üçün mövcud imkanlar gələcək tərəqqinin əsasını təşkil edə bilər. Aqrar istehsalın bərpası, emal müəssisələrinin yaradılması, ticarət şəbəkələrinin genişləndirilməsi və yeni iş yerlərinin açılması insanların iqtisadi fəallığını artıracaq. Bu istiqamətdə görülən işlər yerli əhalinin məşğulluğuna, ailələrin rifahına və bölgənin ümumi iqtisadi həyatına müsbət təsir göstərə bilər.

Şəhərin davamlı inkişafı üçün insanların bilik və bacarıqlarının artırılması da vacibdir. Müasir dövrdə iqtisadi rəqabət yalnız təbii sərvətlər və infrastrukturla müəyyən edilmir. Peşəkar kadrlar, innovativ yanaşmalar, texnologiyalardan istifadə və sahibkarlıq təşəbbüsləri də böyük əhəmiyyət daşıyır. Ağdamda təhsil və peşə hazırlığı imkanlarının genişləndirilməsi gənclərin gələcək əmək bazarına hazırlanmasına kömək edəcək. Onların şəhərin inkişafında fəal iştirak etməsi Ağdamın yeni iqtisadi və sosial mühitinin formalaşmasına təkan verəcək.

Mədəni irsin qorunması Ağdamın yenidən dirçəlməsinin mənəvi əsaslarından biridir. Tarixi abidələr, memarlıq nümunələri və mədəniyyət məkanları şəhərin keçmişini gələcək nəsillərə çatdıran vasitələrdir. Bu irsin qorunması, tədqiqi və tanıdılması Ağdamın tarixi kimliyinin yaşadılmasına xidmət edir. Şəhərdə mədəni tədbirlərin keçirilməsi, yerli ənənələrin bərpası və gənclərin milli-mənəvi dəyərlərlə yaxından tanış olması ictimai həyatın canlanmasına kömək edə bilər.

Ağdamın gələcəyində ekoloji tarazlığın qorunması və insanların sağlam yaşayış mühitinin yaradılması da mühüm yer tutmalıdır. Yaşıllıq sahələrinin artırılması, ictimai parkların salınması, su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması və enerji resurslarından qənaətlə istifadə edilməsi şəhərin uzunmüddətli inkişafı üçün vacibdir. Müasir şəhərsalma yalnız binaların və yolların inşası ilə məhdudlaşmır; burada insanın təbiətlə münasibəti, ictimai məkanların əlçatanlığı və həyat keyfiyyəti də nəzərə alınmalıdır.

Ağdamın dirçəlişi doğma yurda qayıdan ailələrin həyatında yeni səhifə açır. İnsanların öz evlərində yaşaması, uşaqların doğma şəhərdə böyüməsi, ailələrin yenidən qonşuluq münasibətləri qurması və gündəlik həyatın bərpası şəhərin canlanmasının əsas göstəriciləridir. Hər yeni yaşayış evi, açılan müəssisə və fəaliyyətə başlayan sosial obyekt Ağdamın həyat ritminin yenidən formalaşmasına töhfə verir. Bu proses zaman, ardıcıl fəaliyyət və cəmiyyətin fəal iştirakını tələb edir.

Ağdamın taleyi bizə göstərir ki, şəhərlərin həqiqi gücü onların binalarında deyil, insanlarında, yaddaşında və gələcəyə olan inamındadır. Dağıntılar şəhərin fiziki simasını dəyişə bilər, lakin insanların doğma yurda bağlılığını aradan qaldıra bilməz. Ağdam bu həqiqətin canlı nümunəsidir. Onun keçmişi milli yaddaşımızın ayrılmaz hissəsi, bu günü quruculuq və bərpa mərhələsi, gələcəyi isə yeni imkanlarla zəngin inkişaf yoludur.

Bu gün Ağdamın qarşısında duran əsas məqsəd şəhəri müasir tələblərə cavab verən, iqtisadi cəhətdən fəal, sosial baxımdan rahat və mədəni irsinə bağlı bir yaşayış məkanına çevirməkdir. Bu məqsədə doğru atılan hər bir addım doğma yurda qayıdışın əhəmiyyətini artırır, insanların gələcəyə inamını möhkəmləndirir və Qarabağın dirçəlişinə töhfə verir. Ağdam keçmişin ağrısını yaddaşında saxlayaraq sabaha doğru irəliləyir. Onun yeni həyatı Azərbaycan xalqının iradəsinin, birliyinin və doğma torpaqlara sədaqətinin ifadəsi kimi tarixə yazılır.

Kamil Qasimov,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı

Oxşar Xəbərlər

Back to top button