Bakı Yeni Qlobal Diaqloq Platforması kimi 2026-cı ilin mayın 18-də növbəti dəfə möhtəşəm və tarixi bir beynəlxalq tədbirə – Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasına (WUF13) ev sahibliyi etdi. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sessiyadakı açılış nitqi həm ölkəmizin qazandığı uğurların, həm də gələcək qlobal şəhərsalma trendlərinə baxışının bariz nümunəsi oldu. Ölkəmiz regional liderliyini indi də dayanıqlı və müasir şəhər mühitlərinin qurulması sahəsində qlobal təcrübə mübadiləsi platformasına çevrilməklə möhkəmləndirir.
Bu mötəbər forum miqyasına görə Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi ən böyük beynəlxalq tədbirlərdən biri olan COP29-dan sonra ikinci ən mühüm qlobal toplantı kimi tarixə düşdü. Dünyanın dörd bir yanından gələn qonaqlar üçün bu forum, həm də Azərbaycanın dinamik inkişafını, mədəni zənginliyini və qonaqpərvərliyini öz gözləri ilə görmək üçün unikal bir fürsət yaratdı.
Forumun miqyası və ona olan beynəlxalq maraq gözləniləndən qat-qat yüksək oldu. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, tədbirdə iştirak etmək üçün 182 ölkədən 45 mindən artıq iştirakçı qeydiyyatdan keçmişdir. Bu rəqəm forumlar tarixində mütləq bir rekord sayılır və beynəlxalq birliyin Azərbaycana, onun təşkilatçılıq qabiliyyətinə olan sonsuz etimadının göstəricisidir.
Bakıda keçirilən bu müzakirələr sadəcə nəzəri xarakter daşımır, həm də planetimizin gələcək urbanizasiya siyasətini formalaşdırır. COP29-un uğurlu nəticələrinin davamı olaraq, WUF13 çərçivəsində qəbul edilən qərarlar və irəli sürülən təşəbbüslər ekoloji təmiz, “ağıllı” və insanpərvər şəhərlərin salınmasında yeni bir mərhələnin əsasını qoyur.
Şərqlə Qərbin Qovuşduğu Unikal Məkan: Bakı Memarlığı
Azərbaycan coğrafi mövqeyinə görə tarixən Avropa ilə Asiya arasında təbii bir körpü, Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin qovuşduğu unikal bir məkan olmuşdur. Bu sintez özünü ən parlaq şəkildə ölkəmizin, xüsusən də paytaxt Bakının memarlıq simasında büruzə verir.
Bakıda qədimliklə müasirliyin vəhdəti heyranedici bir harmoniya yaradır:
İçərişəhərin qədim divarları: Əsrlərin tarixini yaşadan bu qala divarları arasından çıxıb cəmi bir neçə addım atdıqda, insan özünü tamamilə müasir, modern bir şəhər mühitində tapır.
Bakı Bulvarı: Hazırda uzunluğu 15 kilometrə çatan, dünyanın ən tanınmış dənizkənarı parklarından biri olan bulvar qədimliklə yeniliyin qovuşduğu unikal məkandır.
XIX əsr Avropa memarlığı: Avropalı memarlar tərəfindən layihələndirilmiş tarixi binalar şəhərə xüsusi bir qərb şarmı bəxş edir.
Prezident İlham Əliyev haqlı olaraq vurğulamışdır ki, şəhərsalmanın planlaşdırılması və müasirləşdirilməsi zamanı tarixi irsin qorunması mütləq bir zərurətdir. Bakı bu baxımdan bütün dünyaya nümunə ola biləcək bir model təqdim edir: keçmişə hörmət və gələcəyə açıqlıq.
“Şəhərsalma və Memarlıq İli” və Böyük Qayıdışın Şəhərsalma Modeli;
Azərbaycanda şəhərsalma məsələlərinə dövlət səviyyəsində göstərilən yüksək diqqətin nəticəsi olaraq, bu il ölkəmizdə “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilmişdir. Bu təşəbbüs həm paytaxtın, həm də regionların yenidən qurulmasına yeni bir təkan verir.
Azərbaycanın BMT-nin Məskunlaşma Proqramı (UN-Habitat) ilə əməkdaşlığı yüksək səviyyədədir. 2022-ci ildən etibarən bu tərəfdaşlıq çərçivəsində uzun illər işğal altında qalmış və tamamilə dağıdılmış ərazilərimizdə – Ağdam, Zəngilan və Xankəndidə üç milli şəhərsalma forumu uğurla keçirilmişdir. Bu forumlar işğaldan azad edilmiş torpaqlarda həyata keçirilən nəhəng “Böyük Qayıdış” proqramının elmi və praktiki əsaslarını dünya ictimaiyyətinə təqdim etmək üçün mühüm platforma olmuşdur. Sıfırdan qurulan bu şəhərlər bu gün “Ağıllı şəhər” (Smart City) və “Yaşıl enerji” zonası konsepsiyaları əsasında yenidən doğulur.
Azərbaycan təkcə müasir Bakı ilə deyil, həm də hər biri bəşəriyyət üçün memarlıq incisi sayılan qədim şəhərləri ilə fəxr edir. Prezident öz çıxışında ölkəmizin zəngin tarixi keçmişinə toxunaraq bir neçə mühüm mədəniyyət mərkəzini xüsusi qeyd etmişdir:
Şamaxı: Vaxtilə qüdrətli Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olmuş, XIV əsrdə yaşayıb-yaratmış dahi Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin doğulduğu məkandır. Eyni zamanda, şəhərdə yerləşən və 743-cü ildə tikilmiş qədim Şamaxı Cümə Məscidi dünyanın ən qədim islam ibadətgahlarından biridir.
Naxçıvan: Dünyanın ən qədim şəhərlərindən biri, vaxtilə Atabəylər dövlətinin paytaxtı olmuşdur. Bu qədim torpaq dahi memar Əcəmi Naxçıvaninin vətənidir. Onun XII əsrdə ucaltdığı memarlıq şah əsəri olan Mömünə xatun türbəsi Azərbaycan mühəndislik və sənət dühasının vizit kartıdır. İnsanpərvər və Dayanıqlı Gələcəyə Doğru Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası bir daha sübut etdi ki, qlobal şəhərsalmanın əsas məqsədi insanların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq, onlara rahat, təhlükəsiz və ekoloji cəhətdən təmiz yaşayış mühiti bəxş etməkdir.
Azərbaycan həm qədim tarixini göz bəbəyi kimi qoruyaraq, həm də ən müasir texnologiyaları tətbiq edərək bəşəriyyətə unikal bir şəhərsalma təcrübəsi təklif edir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu strategiya ölkəmizi dayanıqlı inkişafın mərkəzinə çevirir və gələcək nəsillər üçün daha yaşıl, daha təmiz və daha gözəl bir dünya qurmaq missiyasına xidmət edir.
Rəna Borayeva,
Xəzər rayonu, 234 №li tam orta məktəbin müəllimi,
