Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri postsovet məkanında qarşılıqlı hörmət, beynəlxalq hüquqa sadiqlik və strateji tərəfdaşlıq prinsipləri üzərində qurulmuş sabit əməkdaşlıq modelidir. 1992-ci ildən etibarən formalaşan bu əlaqələr zamanla enerji, nəqliyyat və siyasi sahələrdə dərinləşmiş, ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı dəstəklənməsi isə münasibətlərin əsas sütununa çevrilmişdir.
2026-cı ildə Qəbələdə keçirilən yüksək səviyyəli görüş bu münasibətləri yeni mərhələyə çıxarmış və “Qəbələ mərhələsi” kimi xarakterizə edilən keyfiyyət dəyişimini ortaya qoymuşdur. Bu mərhələ sadəcə diplomatik davamlılıq deyil, strateji məzmunun dərinləşməsi, siyasi dialoqun intensivləşməsi və beynəlxalq məsələlərdə koordinasiyanın güclənməsi ilə seçilir.
“Qəbələ mərhələsi”nin əsas xüsusiyyəti əməkdaşlığın çoxşaxəli şəkildə genişlənməsidir. Energetika, kənd təsərrüfatı, ticarət və investisiya sahələrində əlaqələrin güclənməsi, xüsusilə enerji təhlükəsizliyi və alternativ nəqliyyat marşrutları üzrə əməkdaşlıq hər iki ölkənin geoiqtisadi mövqeyini möhkəmləndirir. Bununla yanaşı, humanitar sahədə əməkdaşlığın artması münasibətlərin ictimai səviyyədə də dərinləşməsinə şərait yaradır.
Bu mərhələ eyni zamanda mürəkkəb geosiyasi şəraitdə formalaşır. Rusiya–Ukrayna müharibəsi fonunda Azərbaycan balanslaşdırılmış siyasət yürüdərək həm regional sabitliyi qorumağa çalışır, həm də beynəlxalq hüquq çərçivəsində Ukraynanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir. Bu baxımdan “Qəbələ mərhələsi” dəyişən dünya nizamına uyğunlaşmanın praktik nümunəsi kimi çıxış edir.
Qəbələnin görüş məkanı kimi seçilməsi də təsadüfi deyil. Bu, qeyri-paytaxt diplomatiyasının və regional inkişaf siyasətinin göstəricisi olmaqla yanaşı, Azərbaycanın beynəlxalq proseslərdə artan rolunu simvolizə edir.
Elmi baxımdan bu mərhələ strateji tərəfdaşlıqdan “strateji sinerji”yə keçid kimi qiymətləndirilə bilər. Yəni münasibətlər artıq təkcə əməkdaşlıq deyil, qarşılıqlı təsir və koordinasiyaya əsaslanan daha yüksək səviyyəyə yüksəlmişdir. Eyni zamanda diplomatiya çoxsəviyyəli xarakter alaraq regionları da qərarvermə prosesinə daxil edir və “yumşaq güc” ilə enerji diplomatiyasının vəhdəti yeni əməkdaşlıq modeli yaradır.
Gələcək perspektivlər isə enerji və nəqliyyat dəhlizlərinin genişlənməsi, rəqəmsal iqtisadiyyat və innovasiya sahəsində əməkdaşlıq, eləcə də təhsil və elmi mübadilə proqramlarının inkişafı ilə bağlıdır. Bu isə münasibətlərin daha inteqrativ və sistemli xarakter alacağını göstərir.
Nəticə etibarilə, “Qəbələ mərhələsi” Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərində yeni dövrün başlanğıcıdır. Bu mərhələ strateji dərinləşmə, geosiyasi uyğunlaşma və çoxşaxəli əməkdaşlığın güclənməsi ilə seçilərək iki ölkə arasında yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşmasını ifadə edir.
Zakir Şahverdi,
YAP-ın gənc fəalı
